Вывучэнне жыццевага і творчага шляху пісьменнікаў у школе Реферат

Вывучэнне жыццёвага шляху пісьменніка з’яўляецца неабходнай умовай пазнання яго мастацкага свету. Знаёмячыся з фактамі жыцця мастака, школьнікі атрымліваюць канкрэтнае, а не абстрактнае ўяўленне аб ўзаемаадносінах асобы і асяроддзя, ўзаемасувяз светапогляду і творчасці мастака.

Вывучаючы літаратурны твор у школе, мы імкнемся спалучыць чытацкае ўспрыманне вучняў і аб’ектыўнае навуковае тлумачэнне мастацкага тэксту.

Настаўніку важна “забяспечыць” сапраўднае маральнае ўздзеянне біяграфіі пісьменніка на школьнікаў. Адна з задач школьнага вывучэння біяграфіі пісьменніка заключаецца ў тым, каб паказаць, як і якія ўражанні жыцця і мастацтва ператапляюцца мастаком ў яго творы.

Узроставае развіццё школьнікаў абумоўлівае менавіта ў старэйшых класах узмацненне іх цікавасці да псіхалогіі пісьменніка, увага да ўнутранай дынамікі яго жыцця. Эвалюцыя поглядаў і настрояў мастака, сацыяльныя, маральныя і эстэтычныя бакі гэтай эвалюцыі павінны быць “прадстаўлены” на ўроках па вывучэнні біяграфіі пісьменніка. Варта глыбей асвятляць прычыны псіхалагічнай і творчай своеасаблівасці пісьменнікаў, часцей супастаўляць іх лёсы, погляды, пачуцці.

Своеасаблівасць асобы мастака, адзінства яго жыццёвых паводзін і творчай праграмы адкрыюцца вучням, калі мы пры вывучэнні біяграфіі вылучым ідэалагічныя, маральныя і эстэтычныя праблемы, якія цікавыя вызначанаму ўзросту і арганічныя для самога аўтара твора.

Вывучэнне біяграфіі пісьменніка павінна выклікаць у вучняў цікавасць да яго асобы, яго ідэйных пошукаў, якія адбілася ў творчасці. Жыццёвы і творчы шлях пісьменніка - ключ да вывучэння мастацкага твора, уключанага ў школьную праграму.

У школьным курсе беларускай літаратуры немалое месца належыць вывучэнню біяграфіі таго ці іншага пісьменніка. Але разам з тым вывучэнне жыццёвых фактаў творцы не ёсць самамэта ў літаратурнай адукацыі, а каштоўны арыентацыйны матэрыял, які дапаможа ў далейшым школьнікам спасцігнуць сутнасць мастацкіх твораў дадзенага аўтара, зразумець яго індывідуальную адметнасць.

Вывучэнне біяграфіі пісьменніка адрозніваецца ў залежнасці ад узросту вучняў.

У 5-6 класах школьная праграма і падручнікі не прадугледжваюць вывучэнне біяграфіі і не ўтрымліваюць адпаведнага матэрыялу. Але гэта не выключае выкарыстання настаўнікам цікавых міні-аповядаў, краязнаўчых і ілюстрацыйных матэрыялаў, якія стануць своеасаблівай візітнай карткай пры знаёмстве з мастацкім творам пэўнага аўтара. Адзінае патрабаванне да такіх матэрыялаў - лаканічнасць.

Так, напрыклад, праграма, прапануючы вывучэнне верша Р. Барадуліна «Бацьку», падмацоўваецца ў падручніку невялікім матэрыялам з жыцця паэта.

Хаця вывучэнне біяграфіі і не прадугледжана ў гэтых класах, настаўнік мае права вельмі коратка паведаміць вучням пра жыццё пісьменніка, каб яны атрымалі ўяўленне пра гістарычныя вытокі твора.

У 7-9 класах падаецца невялікі эпізадычны матэрыял з біяграфіі, які раскрывае пісьменніка як асобу, паказвае яго мастацкае крэда або з’яўляецца матэрыялам для больш глыбокага разумення твора.

Каб заахвоціць вучняў да знаёмства з пэўным творам, зацікавіць асобай пісьменніка, для сярэдніх класаў варта выбіраць значныя і яркія прыклады з жыцця творцы, дзённікавыя матэрыялы або ўспаміны сучаснікаў, сяброў, мемуары.

У старшых класах творчасць пісьменніка і яго біяграфія вывучаюцца падрабязна і грунтоўна.

Падчас вывучэння біяграфіі асаблівай увагі настаўніка вымагаюць формы кантролю ведаў, апытанняў і хатніх заданняў. Дзеля сістэматызацыі ведаў пра жыццёвы і творчы шлях пісьменніка можна выкарыстоўваць тэсіавыя заданні, прапанаваць запоўніць табліцу. Вучням варта прапанаваць скласці план лекцыі настаўніка, падабраць эпіграф да ўрока, супаставіць факты біяграфіі пісьменніка з падзеямі, якія перажываюць героі ягоных твораў і г.д. Эфектыўным спосабам праверкі ведаў з’яўляецца правядзенне віктарын, ролевых гульняў, заключнага ўрока-дыспута пра кнігі, прысвечаныя жыццёваму і творчаму шляху пісьменніка і інш.

“Сённяшні ўрок біяграфіі, — зазначае В.Я. Ляшук, — хутчэй за ўсё ўяўляе сабою кампазіцыю”. Гэта патрабуе не толькі стварэння прадуманай сістэмы апераджальных заданняў, але і вялікай работы самога настаўніка.

Сучасная метадычная думка прапаноўвае шэраг нетрадыцыйных метадаў вывучэння біяграфіі пісьменніка ў школе, у прыватнасці, - урок-экскурсія «Па жыццёвых сцежках Францыска Скарыны», дзе вучні выступаюць у ролі экскурсаводаў і ў экскурсійных паведамленнях з выкарыстаннем карты расказваюць пра жыццёвы лёс першадрукара; урок - завочнае падарожжа «Па старонках сямейнага альбома Багдановічаў», на якім знаёмства з біяграфіяй адбываецца на аснове фотаздымкаў; урок-выстава «Жыццёвыя сцежкі Янкі Купалы ў творах жывапісу», дзе лёс пісьменніка ад дзяцінства і да апошніх гадоў жыцця прасочваецца на аснове рэпрадукцый жывапісных палотнаў, і інш. Разгледзем найбольш папулярныя.

У дзелавой гульні адлюстроўваецца прадметны і змястоўны бок прафесійнай і грамадскай дзейнасці, гэта значыць, мадэлююцца аб’ектыўныя ўмовы і сістэмы адносін, характэрныя для дадзенага выгляду практыкі. У дзелавой гульні закладзена магчымасць прыняць рашэнне і арганізаваць яго

У кожным літаратурным творы адлюстроўваецца асоба яго творцы – пісьменніка, выяўляецца аўтарская пазіцыя. Без засваення яе школьнікамі нельга прывесці іх да аб’ектыўнага разумення мастацкага тэксту. Пачуць голас пісьменніка, убачыць своеасаблівасць яго асобы, характару і лёсу, растлумачыць эстэтычна і гістарычна погляды мастака і дапамагае вывучэнне біяграфіі. Біяграфія затым і вывучаецца ў класе, каб знайсці тлумачэнне пачуццям і думкам, якія валодалі пісьменнікамі. Жыццёвыя прыхільнасці і антыпатыі знаходзяць свой працяг у мастацтве. Своеасаблівасць асобы мастака, адзінства яго жыццёвых паводзін і творчай праграмы адкрыюцца вучням, калі мы пры вывучэнні біяграфіі вылучым ідэалагічныя, маральныя і эстэтычныя праблемы, якія будуць цікавыя для вызначанага ўзросту і арганічныя для самога аўтара твора. Жыццёвы і творчы шлях пісьменніка – ключ да складаных момантаў вывучэння мастацкага твора, уключанага ў школьную праграму.

Думка пра непарыўнасць эстэтычнай сілы твора пісьменніка і маральным боку яго біяграфіі павінна стаць асновай пераканання нашых школьнікаў. Аддзяленне біяграфіі ад вывучэння творчага шляху пісьменніка, вынясенне біяграфіі як прадмовы да аналізу твора магчыма ў 4-7 класах. Там такая пабудова апраўдана і неабходна, так як старонкі біяграфіі аказваюцца, як правіла, увядзеннем у вывучаемы твор, ствараюць ўстаноўку на чытанне і аналіз, тэматычна і праблемна вылучаюць матывы твора, якія трэба будзе вывучыць. У старэйшых класах вывучэнне біяграфіі набывае больш самастойны і скончаны характар. Калі мы ўключаем аналіз цэнтральнага твора з творчага шляху пісьменніка, пераносім яго ў канец вывучэння тэмы, цяжка бывае даць верныя ўяўленні аб творчай эвалюцыі. Без разгорнутага вывучэння пісьменніка навучэнцам часта незразумелыя прычыны наступнага развіцця яго светапогляду і творчага метаду.

Біяграфія пісьменніка з’яўляецца адным з найважнейшых звёнаў школьнага вывучэння літаратуры і патрабуе асаблівай увагі.