Уводзіны
1. Структура і змест кнігі
2. Жыллё і горадабудаванне на Беларусі
3. Гісторыя культавай архітэктуры Беларусі
4. Абарончае дойлідства і грамадзянская архітэктура
Заключэнне
Спіс выкарыстанай літаратуры
Уводзіны
У гэтым рэфераце мы разгледзім кнігу Алега Анатольевіча Трусава «Кароткая гісторыя архітэктуры Беларусі», якая была выдадзена ў 2005 г. [3]. Праца прысвечана гісторыя, відам і формам архітэктуры на тэрыторыі Беларусі ад каменнага веку да канца савецкая эпохі.
Як заўважыў сам аўтар, падрыхтоўка к дадзенаму выданню вялася цягам многіх гадоў. Гэта і шматлікія раскопкі, і вывучэнне пісьмовых і архіўных крыніц, кансультацыя з інцымі даследчыкамі [2]. У працэссе А. А. Трусаў саставіў для чытачаў каштоўны слоўнік старжытнай беларускай архітэктурнай тэрміналогіі, які ідзе дадаткам да асноўнага зместу. Праца з’явілася лагічным працягам ранейшых выданняў навукоўца: «Старонкі мураванай кнігі» (1990), «Беларускае кафлярства» (1993), «Манументальнае дойлідства Беларусі ХI — XVIII стагоддзя» (2001).
Аўтар падышоў да тэмы усебакова.Упершыню ў беларусскай навуцы быў разгледзжаны шлях развіцця архітэктурных формаў на нашых тэрыторыях ад моманту засялення да 1991 г.
1. Структура і змест кнігі
Тэкст кнігі падзелены на 7 тэматычных частак. Ва ўводзінах аўтар разглядае агульны тэрмін «архітэктура», класіфікуе яе асноўныя напрамкі і стылі ў працэссе развіцця.
Першая частка «Старажытны перыяд» [3, с. 13–33] прысвечана архітэктурным формам нашых продкаў у перыя ад паелаліту да жалезнага века. Аўтар падрабязна разглядае і параўноўвае жылле і прымітыўныя абарончыя збудаванні тагачасных людзей, асобна прыпыняецца на тэме ранніх культавых збудаваннях – паганскіх капішчах. Разглядае іх знешні выгляд і прызначэнне.
У частцы 2. « Перыяд старажытна-беларускіх княстваў» [3, с. 33–85] гаворка ідзе пра сярэднявечча, ахоплівае ІХ – ХІІІ вв. Сярод асноўных структурных элеементаў выдзелены сялянскае жылле і феадальныя сядзібы, гарадская архітэктура і абарончыя збудаванні. У якасці адметнасці перыяда падаеца з’яўленне такога новага тыпу пабодоў як царкоўна-манастырскія.
2. Жыллё і горадабудаванне на Беларусі
На працягу усей працы А. А. Трусаў вялікую ўвагу надае пытанням жылля і горадабудаўніцтва. Падае эвалюцыю і змену формаў указаных элементаў нашай архітэктурнай спадчыны.
Першымі людзьмі, якія засялілі нашу тэрыторыю у эпоху палеаліта, сталі неандэртальцы. Лічыцца, што самыя старжытныя іх стаянкі на Беларусі – гэта Юравічы і Бердыж. Знойдзены рэшткі жытла, якія ўяўлялі сабой збудаванні з вялікіх костак і скур жывелаў. Пасля, у эпоху мезадіта, людзі сталі сяліцца ў паўзямлянках акруглай формы. З надыходам неалітычнай рэвалюцыі канструкцыя жылля меняецца, і становіцца рознай для кожнага роду. Напрыклад, на поўначы Беларусі будавалі круглыя ці аваліныя жытлы на каркасе з жэрдяў.
З прыходам славянскіх плямен пачаўся хуткі рост колькасці гарадзішчаў і селішчаў. У перыяд старабеларусскіх княстваў нашу зямлю іншаземцы называлі Гардарыкай – краінай гарадоў. У гэты перыяд узнікаюць такія гарады як Полацк, Тураў, Гомель, Віцебск, Брэст, Гродна. Самы старажытны – Полацк.
У перыяд ВКЛ стала распаўсюджвацца заходнееўрапейская гарадская культура. Падчас існавання Рэчы Паспалітай яскравымі прыкладамі сталі палацава-паркавыя комплексы, такія, напрыклад, як у Любчы, Міры, Нявсіжы.
3. Гісторыя культавай архітэктуры Беларусі
Гісторыя культавай архітэктуры пачынаецца са старажытных чассоў, калі нашы продкі пачалі будаваць першыя капішчы для пакланення багам, а таксама пахавальныя ямы і курганы. Капішчы ці свяцілішчы ставіліся на узгорках, часта – па беразе рэк і мелі асаблівы выгляд. Заўседы ў цэнтры размяшчалася каменная ці драўляная выява паганскага бога.
У сярэднявеччы, з прыходам хрысціянства пасля 988 г., пачынаюць распаўсюджвацца царкоўна-манастырскія пабудовы. Выбітны помнік сатражытная культвай пабудовы – Полацкі Сафійскі сабор. Ен, разам са Спасскай царквой, стаў пачаткам полацкай архітэктурнай школы. Прыкладна ў гэты ж перыяд узнікла і гарадзенская школа, яскравы абразец – Каложская царква ў Гродна.
З канца XV ст. назіраецца рост колькасці цэркваў, касцёлаў і манастыроў. Пазней пры пры манастырах адкрываліся брацкія школы.
4. Абарончае дойлідства і грамадзянская архітэктура
Першыя абарончыя збудаванні з’явіліся ў эпоху жалезнага века. Гэта былі гарадзішчы. Іх будавалі на узвышэннях па берагах рэк ці іншых вадаемаў. Такія збудаванні былі знойдзены каля Мсціслаўля, і вескі Гарадзішча Баранавічскага раена.
У часы ВКЛ у гарадах пачалі узнікаць рамесніцкія цэхі. Пры манастырах адкрываліся друкарні, напрыклад, у Брэсце, Нясвіжы, Любчы.
Пасля ўваходжання ў склад Рэчы Паспалітай на месцы гістарычных цэнтраў некаторых беларускіх гарадоў былі пабудаваны магутныя крэпасці. Гэта адбылося, напрыклад, у Брэсце і Бабруйску.
Пасля 1861 г. пачала развівацца прамысловая будоўля, выстраены новыя фабрыкі і заводы.
Заключэнне
Такім чынам, кніга, якую мы разгледзілі, прысвечана гісторыі і развіццю архітэктурных форм на тэрыторыі Беларусі. Праца напісана ў навукова-папулярным стылі, мае аб’ем 464 старонкі і больш за 300 іллюстрацый. Па словах аўтара, шматлікія фатаграфіі для выдання яму былі прадастаўлены такімі дзеячамі навукі ікультуры ях Ігар Марачкін, Ігар Чарняўскі, Віктар Сірыца [2].
У дадзеным выданні аўтар анлізуе шлях фарміравання на Беларусі культавай, грамадзянскай і абарончай архітэктуры ў рогныя гістарычныя перыяды. Дае ацэнку уплыва палітычнай, эканамічнай і рэлігійная сітуацыіі ў краіне на укараненне пануючых стыляў і лес архітэктурных помнікаў. Тэкст даследвання падзелены на 7 тэматычных блокаў, сформіраваных а храналагічнаму прынцыпу. Завяршае выданне дадатак – слоўнік архітэктурных тэрмінаў. Таксама прысутнічаюць грунтоўныя ўводзіны і пасляслоўе.
