Фактары, якія садзейнічалі фарміраванню беларускай народнасці

Працэс фарміравання беларускай нацыі заняў даволі шмат часу і трапіў пад уплыў геаграфічных, кліматычных, сацыяльных, эканамічных, палітычных, царкоўных і рэлігійных фактараў, а таксама агульнаеўрапейскіх этнічных тэндэнцый.

Вядома, што на мяжы III - ІІ тысячагоддзя да нашай эры цяперашняя тэрыторыя Беларусі была заселена плямёнамі фіна-вугорскіх народаў, якія на пачатку стагоддзя змянілі балты. Падчас «Вялікага перасялення народаў» сюды з поўдня і захаду прыязджалі славяне, якім на працягу V - VIII стст. ўдалося асіміляваць мясцовае насельніцтва прыбалтаў і сфармаваць новыя раннефеадальныя этнічныя суполкі крывічоў, дрыгавічоў і радзімічаў. Пазней у перыяд старажытнага княства адбывалася актыўнае ўзаемадзеянне гэтых супольнасцей, што было выклікана дзяржаўна-палітычнай і рэлігійнай інтэграцыяй у межах Кіеўскай Расіі. Менавіта ў гэты перыяд скончылі свае  складанне тыповыя славянскія рысы культура, мова і самабытнасць. Аднак наяўнасць у рэгіёне моцных цэнтрабежных тэндэнцый прывяла да ізаляцыі гэтых тэрыторый. Таму з сярэдзіны XIII ст. і актывізавауся працэс складання беларускага народа.

Стымулюючым фактарам паскарэння кансалідацыі беларускай нацыі стала фарміраванне ВКЛ, у выніку якога былі створаны неабходныя палітычныя ўмовы для фарміравання беларускай нацыі. У складзе ВКЛ была створана адзіная сістэма дзяржаўнага кіравання, уведзена адзінае заканадаўства, якое сведчыла аб згортванні сістэмы палітычнай і прававой цэнтралізацыі ў краіне, умацаванні палітычных сувязей паміж рознымі яе тэрыторыямі.

Аднак палітычны саюз не цалкам знішчыў мясцовую аўтаномію асобных правінцый. Прысутнасць у грамадска-палітычным жыцці ВКЛ і  аб'яднаднальных, і сепаратысцкіх тэндэнцый ўскладняе працэс фарміравання беларускай нацыі.

Станаўленню беларускай нацыянальнай свядомасці дапамог шэраг і  эканамічных фактараў. Эканамічнай асновай энтаўтваральных працэсаў стала далейшае развіццё сельскай гаспадаркі (замена двухполля і іншых архаічных форм – ляснога пералогу, ворыва наездам, падсекі – папарнай зерневай сістэмай трохполля), удасканаленне рамёстваў (нароўні з традыцыйнымі рамёствамі – ганчарства, ткацтва, бандарства, выраб інструментаў, апрацоўка драўніны, касцяныя, металічныя і іншыя новыя віды распаўсюджанай рамеснай дзейнасці – выраб паперы, ліццё шкла ў Гутачы, кнігадрукарства і інш.), пашырэнне гандлю на тэрыторыі ад Прыпяці і Заходняй Дзвіны і ад Немана да Дняпры.