1 Літаратурная дзейнасць і творы М. Багдановіча для дзяцей
2 Вершы аб роднай прыродзе М. Багдановіча
3 Празаічныя казкі М. Багдановіча
4 Паэма-казка “Мушка-зелянушкаі камарык, насаты тварык”
5 Канспект занятка
Літаратурная дзейнасць і творы М. Багдановіча для дзяцей
Творы М.Багдановiча для дзяцей i пра дзяцей вызначаюцца аб‘ёмнасцю вобразаў, псiхалагiчнай матываванасцю ўчынкаў лiтаратурных герояў i эстэтычнай глыбiнёй.
Да тэмы дзяцiнства М.Багдановiч звярнуўся ў многiх сваiх арыгiнальных мастацкiх творах i ў перакладах. У адных творах асобныя рысы паводзiн i псiхалогii дзяцей закранаюцца толькi ў сувязi з вершаваннем важных iдэйна-фiласофскiх пытанняў, у другiх паводзiны дзяцей адлюстроўваюцца больш шырока. Але ва ўсiх выпадках адчуваецца вялiкая любоў пiсьменнiка да маленькiх герояў. Iх душэўная чысцiня, шчырасць пачуццяў i адносiн захапляюць паэта, ён лiчыць узаемаадносiны дзяцей узорам чалавечых узаемаадносiн.
Адметнае месца ў творчасцi М. Багдановiча займае пейзажная лiрыка. Асэнсаванне дзецьмi вобразаў пейзажнай лiрыкi – эфектыўны сродак фармiравання iх эстэтычна-мастацкага густу. Максім Багдановіч тварыў у многіх паэтычных жанрах. Сярод яго вершаў ёсць узоры прыродаапісальнай, пейзажнай лірыкі: “Ноч” ,“Зімовая дарога”, “Зімой”, “Перад паводкай”, “Цёплы вечар, ціхі вецер, свежы стог”, “Вечар на захадзе ў попеле тушыць”. Часта ў яго вершах сустракаюцца і міфалагічныя матывы, найперш звязаныя з беларускай народнай міфатворчасцю: “Вадзянік”, “Возера”. Каля 1915 г. паэт напісаў цыкл вершаў “На ціхім Дунаі. Вершы беларускага складу”. У іх выразна гучаць фальклорныя матывы. Да фальклорных стылізацый належаць таксама паэмы “Мушка-зелянушка і камарык – насаты тварык” (1914 г.) пра няўдалую жаніцьбу камара і “Максім і Магдалена” (1915 г.), яе тэма – трагічнае каханне вясковага хлопца да дачкі ваяводы, які жорстка распраўляецца з юнаком, а той гіне як герой. Пад уражаннем ад знаёмства з фальклорам розных народаў Максім Багдановіч стварыў на беларускай мове шэраг песень, стылізаваных пад народную творчасць сербаў, рускіх, украінцаў, скандынаваў, іспанцаў, японцаў, персаў. Максім Багдановіч адзін з заснавальнікаў у беларускай літаратуры такога накірунку, як філасофская лірыка.
Вершы аб роднай прыродзе М. Багдановіча
Адметнае месца ў творчасцi М. Багдановiча займае пейзажная лiрыка. Асэнсаванне дзецьмi вобразаў пейзажнай лiрыкi – эфектыўны сродак фармiравання iх эстэтычна-мастацкага густу.
З замілаваннем і любоўю падае М. Багдановіч беларускія пейзажы, адзначаючы новыя і новыя штрыхі ў абліччы роднага краю. Лірычны герой паэта тонка разумее і любіць прыроду, адчувае сябе часцінкай вялікага свету, умее слухаць і бачыць усё навакольнае.
Шырока, шчыра ўмеў радавацца паэт прыгажосці прыроды – красою веснавога цвіцення (“Па-над белым пухам вішняў”), непаўторнасцю летняга вечара (“Цёплы вечар, ціхі вецер, свежы стог”), вячэрнім пейзажам зімовай дарогі (“Зімой”). Многія зімовыя і летнія пейзажы паэта поўныя бадзёрасці, жыццесцвярджальнай сілы. У іх мы знаходзім вітанне жыцця, імклівасць руху, поўную гармонію паміж чалавекам і прыродай.
Паэт у сваіх творах важнае месца адводзіў менавіта прыродзе : зорнаму небу (Зорка Венера) ці яркаму сонцу (Калісь глядзеў на сонца я, Напілося сонца са крыніц сцюдзёных), шпаркай крыніцы (Замёрзла ноччу шпаркая крыніца) ці спакойнаму саду (У старым садзе), вечару: летняму, ціхаму (Выйшаў з хаты. Ціха спіць надворак…; Над возерам; Цёплы вечар, ціхі вецер, свежы стог) ці зімняму, марознаму і жваваму (Зімой; Завіруха). Гэты спіс можна працягваць вельмі доўга, бо кожны верш Максіма Багдановіча выклікае асаблівыя, непаўторныя ўражванні. Кожны з іх гучыць у сэрцы, западае у душу, нечым нагадываюць музыку.
Празаічныя казкі М. Багдановіча
Цікавымі творамі, на падставе якіх можна весці з дзецьмі гутарку эстэтычнага зместу, з ’яўляюцца казкі «Сон-трава» i «Башня мира». У апошнім з названых твораў М. Багдановіч падводзіць рэцыпіента да вельмі важнай эстэтычнай высновы: усё прыгожае, дасканалае, карыснае трэба ўзводзіць «чыстымі рукамі» (на падставе добрых задум, шчырых памкненняў, добразычлівых дзеянняў).
У лірыцы М.Багдановіча адбываецца паэтызацыя духоўнай спадчыны, нацыянальных традыцый і ўнутранага свету беларусаў. У вершах «Слуцкія ткачыхі», «Перапісчык», «Летапісец» і іншых узнаўляюцца эпізоды стварэння духоўных каштоўнасцей нашымі продкамі, каштоўнасцей, якія ў іх далучанасці адна да другой сведчаць пра значнасць і велічнасць культурных здабыткаў беларускага народа. У “Слуцкіх ткачыхах” ён, паэтызуючы любоў нявольніц да родных ніў і хат, замілавана спыняецца перад самой іх працай, перад “шырокімі тканінамі”, што “на лад персідскі ткуць яны”. Сумная гісторыя ткачых паказана ў вершы не без паэтавага захаплення ўмельствам паланянак “ткаць залатыя паясы”.
Патрыятычным пафасам вызначаецца верш «Пагоня».
Лірычны герой твора, адчуваючы ў сэрцы трывогу за сучаснае і будучае краіны, прыгадвае сімвал былой магутнасці яго дзяржавы - «Старадаўнюю Літоўскую Пагоню ». Пагоня ў кантэксце твора — сімвал гістарычнай памяці, якую «не разбіцъ, не спыніцъ, не стрымацъ». Гэтая памяць выконвае гістарычную місію: яна заклікана пераканаць тых, хто выракся Беларусі, што яны павінны вярнуцца на беларускі шлях, зноў стаць беларусамі.
Паэма-казка “Мушка-зелянушкаі камарык, насаты тварык”
Першае знаёмства дзяцей з творамi М.Багдановiча адбываецца ў дзiцячым садзе, калi iм чытаюць няхiтрую займальную казку “Мушка-зелянушка i камарык – насаты тварык”. У гэтай казачнай гісторыі расказваецца аб няўдалай жаніцьбе камара з гультайкай-мухай. Пачуўшы скаргу-песню мухі аб тым, што яе ніхто не бярэ замуж, камарык вырашыў дапамагчы ёй у такой бядзе. Радня мухі, як і яна сама, прымае прапанову камарыка. Адбываецца вяселле. Аднак потым камарык заўважае, што жонка яго не ўмее працаваць:
«Толькі ўмее з хлопцам і жартаваць.
Ані выткаць кросенкі,
Ані шыць,
Ані стравы хораша
Наварыць».
Бядуючы на дубе пад зялёненькім лістом, спяваючы сваю песню-скаргу, камарык «з дуба зваліўся»: «Грымнуў ён на зямлю з высакосці / / I пабіў-паламаў сабе косці». Пахавалі камарыка ля дарогі, зрабілі на магіле высокі насып.
«Людзі добрыя шляхам мінаюць,
Шапкі нізка здымаюць, пытаюцъ:
«He іначай вяльможны вандроўнік, -
Генерал ці маёр, ці палкоўнік?»
«Не, ляжыцъ тут камар-камарочак,
У каторага з локацъ насочак».
Канспект занятка
Тэма ўрока: паэма-казка “Мушка-зелянушка i камарык – насаты тварык”.
Мэта ўрока: фарміраванне ўмення ацэньваць паводзіны герояў казкі і жыццёвыя сітуацыі на аснове зместу казкі, суадносіць з уласнымі ўчынкамі і паводзінамі.
Задачы ўрока: фарміраваць правільнае, асэнсаванае чытанне ўголас цэлымі словамі, фарміраваць чытацкія уменні называць герояў казкі, даваць ацэнку іх учынкаў, выказваць свае адносіны да ўчынкаў герояў.
Вызначыць і абмеркаваць характарыстыкі казачных герояў, пачуцці вучняў, якія ўзніклі пасля чытання твораў, удасканальваць навыкі чытання; фарміраваць чытацкія ўменні, развіваць творчыя здольнасці.
Ход урока
1. Арганізацыйны момант.
Весела звініць званок.
Пачынаем наш урок.
Добры дзень. Сядайце.
Дзверы ў веды адчыняйце.
Ці ўсё правільна сядзяць?
Ці ўсё ўважліва глядзяць?
2. Псіхалагічны настрой на ўрок.
− Усміхніцеся адзін аднаму. Сядзьце ўтульна і пачнем урок.
− У вас на стале смайлікі, пакажыце пры іх дапамозе які у вас настрой і прамацуйце на дошцы.
3. Моўная размінка
А)
- А для тако, каб добра працаваць і не ленавацца, давайце разам прачытаем верш:
Лянота, лянота,
Ідзі ў балота,
У лесе схавайся,
Да нас не чапляйся.
