Белорусская детская литература

Заданне 1. Фальклор і развіццё маўлення дзяцей. 

Заданне 2. Характарыстыка вобразнай сістэмы твора Міхася Лынькова “Міколка-паравоз”.

Заданне 3. Аналіз верша Ніла Гілевіча “Край мой беларускі”. 

У выхаванні дзетак вельмі важна выкарыстоўваць элементы вуснай народнай творчасці. Асноўная мэта – паказаць дзецям прыгажосць беларускай мовы. Беларуская мова – гэта мова вялікага беларускага народа. 

Калі дзеткі ўслухоўваюцца ў напеўнасць, вобразнасць роднай мовы, яны не толькі авалодваюць мовай, але і далучаюцца да прыгажосці і самабытнасці роднага слова. Дзяцей прыцягвае мілагучнасць, рытмічнасць, напеўнасць, займальнасць забаўлянак, калыханак, загадак. Усё гэта вызывае ў дзяцей жаданне паўтарыць, запомніць. А гэта, ў сваю чаргу, садзейнічае развіццю маўлення. З далёкіх часоў жывуць у народным побыце калыханкі, забаўлянкі, якія забаўляюць і вучаць дзетак. Абавязковымі спадарожнікамі дзяцей павінны быць казкі “Зайкава хатка”, “З рога ўсяго многа”, “ Каза ў арэхах” і іншыя. 

Каштоўнасць фальклора заключаецца ў тым, што з яго дапамогай дарослы лёгка наладжвае эмацыянальны кантакт з дзецьмі, узбагачае пачуцці і маўленне дзяцей, фарміруе адносіны да навакольнага свету. 

Творы вуснай народнай творчасці маюць вялікае пазнавальнае і выхаваўчае значэнне. Калі дарослы вымаўляе кароткія і рытмічныя фразы з пацешак і забаўлянак, загадак і песенек, дзеці чуюць гукі, якія часта паўтараюцца. Гэта вызывае адпаведныя рэакцыі на мастацкі твор. 

Дзеці заўсёды добра ўспрымаюць фальклорныя творы, таму што ў іх прысутнічае і юмар, і жыццёвыя сітуацыі, якія ім добра знаёмыя. 

Пад час таго, як дзеці засвойваюць творы вуснай народнай творчасці, у іх адбываецца фарміраванне патрэбнасці ў мастацкім слове. У сувязі з гэтым узнікае вельмі важны момант – больш глыбокае знаёмства дашкольнікаў з шматлікімі відамі фальклорнай творчасці. Ужо на першых этапах жыцця дзяцей узнікае магчымасць далучэння яго да народнай паэзіі з дапамогай дзіцячага фальклора. Творы вучнай народнай творчасці з’яўляюцца адной з найбольш важных крыніц развіцця маўлення дзяцей. Сюды ўваходзяць такія фальклорныя формы, як  загадкі, забаўлянкі, калыханкі, лічылкі, песні, казкі. 

Засвойванне форм вусных зносін пачынаецца з калыханак. Гэта потым дапамагае дзецям запамінаць словы, словазлучэнні, засвойваць шматлікія бакі мовы, такія як лексічны і граматычны. 

Забаўлянкі, лічылкі, заклічкі – гэта вельмі багаты матэрыял для развіцця гукавай культуры мовы. У дзцей фарміруецца правільнае ўспрыманне паэтычнай мовы, а таксама інтанацыйная выразнасць. 

 

“Міколка-паравоз” – адзін з выдатнейшых твораў беларускай дзіцячай літаратуры. Гэта рэалiстычны па характары твор, напiсаны на аўтабiяграфiчным матэрыяле. 

Галоўны герой – хлопчык Мiколка па мянушцы Паравоз. Твор звязан з чыгункай i чыгуначнiкамi. Мiколка ўмеў адрознiваць тып цягнiкоў. Ён па адным гуку пазнаваў бацькаў паравоз. Мiколка дапытлiвы, ён задае шмат пытанняў бацькам, дзеду, настаўнiкам. Бацька заўсёды прывозiў Мiколцы штосьцi цiкавае i вучыў сына бачыць незвычайнае ў звычайным. Напрыклад, на вугалi яны знаходзiлi адбiткi тых дрэваў, што раслi на зямлi тысячы год таму. Бацька Андрэй расказваў яму цiкавыя гiсторыi пра гэты самы камень. Гэта дзiвiла хлопчыка i выклiкала ў яго павагу да бацькоўскага розуму, i жаданне самому пра ўсё даведацца. 

Мiколка збiраў цiкавыя рэчы, што заставалiся ад цягнiкоў на рэйках, а з сабраных малюнкаў зрабiў сваеасаблiвую «карцiнную галерэю». Дапытлiвасць часта прыносiць Мiколку непрыемнасцi. Напрыклад, у раздзеле «Мiколкавы непаразуменнi з богам» рассказваецца наступная гісторыя. Мiколка хацеў даведацца, што гэта за таемная iстота – Бог. Але патлумачыць яму не маглi нi мацi, нi поп у школе. Яны маглі заўсёды яго пакараць за такія пытанні. Міколка ўжо не раз быў пабіты з-за гэтага.  І Мiколку назаўсёды адвярнула ад рэлiгii. 

“Край мой беларускі” 

Край мой беларускі, край!

Дай мне прыгарнуцца, дай!

Да твайго ляснога

Вераснога долу,

Дзе так шчасця многа

Выпала на долю, —

Дай жа прыгарнуцца, дай!

Край мой беларускі, край!

Дай ты мне напіцца, дай!

Той вады гаючай

З той крыніцы вечнай,

Дзе ад ран балючых

Ты арлоў вылечваў, —

Дай жа мне напіцца, дай!

Край мой беларускі, край!

Дай ты мне паслухаць, дай!

Як на лад пявучы

Старажытнай мовы

Тут гамоняць пушчы,

Там шумяць дубровы, —

Дай жа мне паслухаць, дай!

Край мой беларускі, край!

Дай ты мне прайсціся, дай!