Белорусская литература

1 А. Вольскі для дашкольнікаў. Кароткі аналіз вершаваных кніг “Дзедаў госць”, “Рагатка”, “Чарнічка”, “Лясныя мастакі”, “сонца блізка ўжо зусім”, “Ізумрудавы горад, дзе ты?”. Наватарскія пошукі ў галіне жанраў і тэм. 

2 Дзейнасць першых беларускіх паэтаў (П. Багрым, Ф. Багушэвіч, Я. Лучына, А. Гурыновіч  і інш.). Значэнне першых чытанак у развіцці беларускай літаратуры. 

Спіс выкарыстанай літаратуры

Сваю паэтычную дзейнасць Артур Вольскі пачаў у 1945 годзе: вершы для дарослых і дзяцей, аповесці і апавяданні, п’есы для юнацтва і аперэтачныя лібрэта, мастацкія і дакументальныя кінасцэнарыі, інтэрмедыі для эстрады і цырка, літаратурныя і публіцыстычныя артыкулы. Але найбольш увагі пісьменнік удзяляе юным чытачам. Яго творы дапамагаюць лепш зразумець дзяцей, глыбей пранікнуць у дзіцячы свет. 

Творы Артура Вольскага карыстаюцца шырокай папулярнасцю сярод юных чытачоў. Яго дзіцячыя кнігі ў асноўным адрасаваны дашкольнікам і малодшым школьнікам.  Лёгка, весела, вынаходліва піша для дзяцей Артур Вольскі. У творах пісьменніка маленькі чытач знойдзе пэўныя жыццёвыя урокі – урокі чуласці, дабрыні, адкрытасці, дружбы. Урокі любові да роднай зямлі, мовы, да сваёй Бацькаўшчыны.

Вершы Артура Вольскага найперш прывабліваюць сваей натуральнасцю, адсутнасцю штучнасці, выразным імкненнем аўтара размаўляць з малымі на зразумелай ім мове.

Паэзія, драматургія Артура Вольскага – гэта дыялог, размова роўных –  пісьменніка і юнага чытача.

Творчасць А. Вольскага для дзяцей пачалася з кнігі «Маленькім сябрам» (1955) і паспяхова працягвалася больш за сорак пяць гадоў. У 1958 годзе Артур Вольскі выдаў зборнік вершаў "Водбліскі далёкіх маякоў" і кніжку вершаў для дзяцей "Дзедаў госць". Толькі ў 1980 – 1990-я гг. для дзяцей былі напісаны наступныя кнігі: «Сказка с былью пополам» (1980), «Сонца блізка ўжо зусім» (1984), «Дабяруся да нябёс» (1985), «Ад А да Я прафесія мая» (1987), «Снегирьки на Уренгой» (1988), «Хлеб – усяму галава» (1987), «Карусель» (1996), за якую пісьменнік у 1997 г. быў удастоены звання лаўрэата Літаратурнай прэміі імя Янкі Маўра.

У галіне дзіцячай літаратуры для творчасці А. Вольскага характэрна родава-жанравая і тэматычная разнастайнасць. Пісьменнік звяртаўся не толькі да традыцыйных жанраў – верша, апавядання, казкі, – ён з ’яўляецца аўтарам апавядання-эсэ «Хлеб – усяму галава», п’есы-казкі «Чортаў скарб», прысвечанай памяці Уладзіміра Караткевіча. Своеасаблівай кампаноўкай апавяданняў, вершаў, мастацкіх нарысаў, успамінаў і замалёвак пра непаўторную Беларусь вызначаецца кніга А. Вольскага «Ізумрудавы горад, дзе ты?..» (1977).

У пачатку XIX стагоддзя з’яўленне кожнага новага твора ў беларускай літаратуры было сапраўднай грамадскай падзеяй. Таму адзіны з твораў Паўлюка Багрыма, якому пашанцавала дайсці да нас, з’яўляецца вельмі каштоўным увогуле як для беларускай літаратуры, так і для дзіцячай у прыватнасці. Адзіны з яго вершаў «Зайграй, зайграй, хлопча малы…» захаваўся дзякуючы публікацыі ў кнізе «Аповесць майго часу» (Лондан, 1854 г.) польскага літаратара Ігнація Яцкоўскага. Па яго ўспамінах, у Багрыма такіх вершаў было шмат, але яны былі адабраныя па цэнзурных меркаваннях. У сувязі з крошынскім бунтам, за ўдзел у якім сяляне панеслі жорсткую кару ( многія былі закатаваны да смерці, сасланы на катаргу), пацярпеў і Багрым. За чытанне вершаў, у якіх выказваліся варожыя існуючаму парадку думкі, ён быў здадзены ў рэкруты. Вярнуўся П. Багрым дадому пажылым чалавекам і да канца дзён сваіх працаваў кавалём у родным мястэчку. 

Верш  “Зайграй, хлопча малы…” вылучаўся паэтычнасцю і глыбокім грамадзянскім зместам. Герой верша, дзіця, у ім шкадуе, што не можа навек застацца малым дзіцём і не бачыць пакут родных і блізкіх. У сваіх вершах Паўлюк Багрым падымаў тэму абяздоленага дзяцінства, а таксама ужываў фальклорныя матывы і нацыянальны каларыт. Так у вершы паэт узгадвае пра павер’е, што калі кажан сядзе на галоўку дзіцяці, то яно перастане расці. Лірычны герой твора – дзіця, і гэта акалічнасць набліжае яго да маленькіх чытачоў. 

Характэрнай з’явай у развіцці беларускай літаратуры ў сярэдзіне 19 ст. была дзейнасць пісьменнікаў, якія пісалі па-польску і па-беларуску. Гэта Ян Баршчэўскі, Ян Чачот, Уладзіслаў Сыракомля, Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч. 

Францішак Багушэвіч  (1840 – 1900) – выдатны беларускі паэт. Яго намаганнямі наша слова было пастаўлена ў адзін шэраг з іншымі еўрапейскімі мовамі, было апрацавана і з вялікім майстэрствам выкарыстана ў першых творах новай беларускай літаратуры. 

Паэт выразна ўсведамляў неацэннае значэнне мовы для абуджэння нацыянальнай свядомасці, для выхавання будучых пакаленнў, для дзіцячага чытання. Многія творы паэта трывала ўвайшлі ў дзіцячае чытанне: прысвечаны тэме лёсу дзяцей верш “Калыханка”, а таксама сацыяльна насычаныя вершы “Мая дудка”, “Бог не роўна дзеле”, “Чаго бяжыш, мужычок?”, “Гора”, паэма “Кепска будзе!”. 

1 Беларуская дзіцячая літаратура: вучэб. дапаможнік / М.Б. Яфімава [і інш.] ; пад рэд. М.Б. Яфімавай, М.М. Барсток. Мінск, 2008. – 350 с. 

2 Беларуская дзіцячая літаратура: вучэб. дапам.; пад рэд. А. М. Макарэвіча, М. Б. Яфімавай.– Мінск: Выш. школа, 2008. – 688 с. 

3 Марціновіч, А. Святло чароўнага ліхтарыка. Выбраныя старонкі гісторыі беларускай дзіцячай літаратуры: у 2 кн. / А. Марціновіч. Мінск, 1997-1998.