Белорусская детская литература

Спіс літаратуры

У творчай спадчыне народнага паэта Беларусі, вядомага перакладчыка, вучонага-фалькларыста, крытыка, публіцыста, грамадскага дзеяча Ніла Гілевіча нямала зборнікаў («Неспакой», «Бальшак», «Перазовы», «Актавы», «У добрай згодзе», «Повязь», «Жыта, сосны і валуны», «На высокім алтары»). Асноўным зместам паэзіі Н. Гілевіча з’яўляецца лёс беларускай мовы і культуры, духоўная спадчына народа, памяць мінулай вайны. У вершах пра маці пульсуе ўсведамленне свайго сыноўняга абавязку перад самым дарагім чалавекам, нейкай унутранай віны і адначасова пакаяння. У вершах пра сучасную вёску паэт сцвярджае, што спрадвеку вёска была і застаецца захавальніцай маральнай і моўнай чысціні народа. 

Паэт уздымае голас супраць бездухоўнасці і абыякавага стаўлення да нацыянальнай культуры, выступае за маральную чысціню сучаснікаў. Публіцыстычнасцю, бескампраміснасцю, прамоўніцкай інтанацыяй і ў той жа час унутранай засяроджанасцю, медытатыўнасцю характарызуюцца вершы «Трывайма, браты!», «Мэта», «Здарэнне», «Што я думаў...», «Як доўга?». У вершы «і ўсё-такі дойдзем!..» паэт з упэўненасцю сцвярджае, што беларусы, нягледзячы на нейкае пракляцце, змогуць пазбавіцца пачуцця сваёй другараднасці, прыслухацца адзін да другога, абяднацца і дайсці да беларускасці – чалавечнасці і людскасці. 

Адрасатам многіх вершаў паэта з’яўляецца моладзь. У вершы «Парада маладым чытачам» Н. Гілевіч пераканаўча і проста сцвярджае мудрыя жыццёвыя ісціны: трэба чытаць казкі, бо «навукі мудрай – там край непачаты!». 3 кожнай казачнай фабулы маладыя чытачы павінны зразумець жыццёвую праўду, выказаную паэтам: «чаму лісе нетрэба верыць здохлай, як гэта адзін зрабіў калісьці» (не трэба давяраць хітраму чалавеку), «чаму ваўку не трэба камізэлька з двума радамі гузікаў на бруху» (не адзенне ўпрыгожвае чалавека, а яго ўчынкі), «чаму царэвіч там, дзе ўпала стрэлка, узяў за жонку брыдкую рапуху» (дабрыня і спагада вышэй за знешнюю прыгажосць), «чаму вымушаны памірыцца Музыка з яшчаркай, як гора ўспала» (да сяброў трэба звяртацца не толькі ў час бяды).

Творчасць Васіля Віткі для дзяцей пачалася з казачнага эпасу «Вавёрчына гора» ў 1947 годзе. Гэтую вершаваную казку паэт склаў, а потым напісаў, каб падбадзёрыць свайго хворага сына. «Вавёрчына гора» – казка пра традыцыйных жыхароў лесу з уласцівымі ёй антрапамарфізмам і алегарычнасцю. Каб абудзіць у дзяцей добрыя, гуманістычныя пачуцці, паэт знайшоў верны, бяспройгрышны шлях, закрануўшы ўжо з пачатку, з зачына, самы ўражальны і моцна дзеючы – болевы – сіндром малога, якому прызначана казка: 

Забалелі ў вавёрачкі зубкі – 

Не можа раскусіць арэхавай шкарлупкі. 

У казцы «Вавёрчына гора» няма маральных павучанняў; не гаворыць паэт дзецям, што трэба быць добрым, спагадлівым, гатовым прыйсці на дапамогу, належыць даражыць славай бацькоў, дзядоў, прадзедаў. Усё гэта вычытваюць, спасцігаюць caмi чытачы; добра адчуваюць яны адносіны аўтара да таго, пра што ён niшa займальна, з гумарам, цеплынёй.

- Як называўся часопіс, у якім першапачаткова дэбютавала З. Верас?

- З якіх моў перакладала З. Верас пь’есы для дзіцячага тэатру?

- Хто з вядомых беларускіх пісьменнікаў нагадваецца ў успамінах «Пяць месяцаў у Менску»?

- Назавіце сапраўднае імя пісьменніцы.

- Назавіце іншыя псеўданімы пісьменніцы.

- Як звязаная батаніка з дзейнасцю пісьменніцы?

- Для каго З. Верас выдавала часопіс «Заранка»?

- Рэдактарам якога дзіцячага часопіса была пісьменніца ў 1935-36 гг.?

- Як называўся невялікі зборнік, у які ўключаліся дзіцячыя творы З. Верас (выданы ў 1985 годзе)?