Уводзіны
Культурна-канфесіянальная праблематыка
Заключэнне
Спіс выкарыстанных крыніц
Уводзіны
З даўніх часоў грамадства Беларусі вызначалася поліэтнічнасцю и полікультурнасцю. Суіснаванне прадстаўнікоў розных этнасаў патрабавала выпрацоўкі талерантных узаемаадносін паміж імі. Культурная дзейнасць этнічных супольнасцяў узбагачала гісторыка-культурную спадчыну Беларусі, хоць не заўсёды праходзіла ў спрыяльных умовах.
На сённяшні момант у Беларусі жывуць прадстаўнікі больш за 100 этнічных супольнасцяў, працуюць створаныя імі грамадскія аб’яднанні, школы, раз у два гады праводзяцца фестывалі нацыянальных культур. На самым высокім узроўні неаднаразова падкрэслівалася, што грамадзянскі мір і згода, недапушчэнне дыскрымінацыі на этнічнай глебе з’яўляюцца важнейшымі каштоўнасцямі краіны.
Культурнае адраджэнне этнічных супольнасцяў актывізавалася пасля абвяшчэння суверэнітэту Рэспублікай Беларусь у 1991 г. У незалежнай беларускай дзяржаве былі заканадаўча замацаваны правы на культурнае самавыяўленне этнічных супольнасцяў, створаны дзяржаўныя інстытуты што дапамагалі апошнім у рэалізацыі прававых норм на практыцы. Паступова аформіўся склад этнічных супольнасцяў, якія імкнуліся да захавання культурнай самабытнасці, вызначыліся напрамкі, формы і метады культурна- асветніцкай дзейнасці, выявіліся асаблівасці ў культурным развіцці этнічных супольнасцяў. Першы этап этнакультурнага развіцця завяршыўся ў 2004 г. і быў адзначаны прыняццем новых рэдакцый Законаў «Аб нацыянальных меншасцях у Рэспубліцы Беларусь» і «Аб культуры ў Рэспубліцы Беларусь».
Мэта: вызначыць культурна-канфесіянальную праблематыку ў Беларусі.
Культурна-канфесіянальная праблематыка
Гаварыць пра самабытнасць цяжка, бо этнакультурныя працэсы на беларускіх землях адзначаліся культурнай дыфузіяй, этнічнай стракатасцю і нераўнамернасцю ўзроўняў нацыянальнай самасвядомасці. XVIII ст. слаба звязала набыткі старой беларускай культуры эпохі Рэнесансу і Рэфармацыі з перыядам станаўлення беларускай нацыі, калі этнагенез суправаджаўся паяўленнем новабеларускай літаратуры, абнаўленнем грамадска-палітычнай думкі, пашырэннем навуковых даследаванняў і другіх форм культуратворчасці. Многае ў сілу гістарычных прычын прыйшлося пачынаць нанова. Стрыжнем гэтага працэсу былі жыватворныя патокі, якія выходзяць з глыбіні народнай нівы. Асаблівасцю было тое, што этнакультурнае развіцце беларускага народа цесна перапляталася з жыццем суседніх народаў. Акрамя таго, правядзенне культурнай палітыкі ў дачыненні да беларусаў з боку элітарных колаў польскага грамадства і самадзяржаўя адбывалася ва ўлонні экспансіянісцкіх захадаў. Кожны з бакоў імкнуўся пашырыць і ўкараніць свой ўплыў на мясцовых абшарах. Пра культурны плюралізм не было і гаворкі, яго замяняла культурная дыскрымінацыя, калі адмаўляліся роўныя правы і магчымасці для усебаковага развіцця і захавання сваей самабытнасці за насельніцтвам былога Вялікага княства Літоўскага.
Дарэчы, такое становішча склалася на толькі на Беларусі. У такіх умовах апынуліся многія народы тагачаснай Еўропы. Феадальна-абсалютысцкая сістэма эканамічнага і сацыяльна-палітычнага ладу жыцця гістарычна абумовіла стварэнне буйных дзяржаў, імперый, у якіх пануючае становішча займалі тытульныя нацыі. Іх культура, абапіраючыся на падтрымку ўлады, аказвала рознабаковае дамінуючае ўздзеянне на культуры залежных народаў. Гэта быў супярэчлівы працэс. У адных выпадках ен меў станоўчы характар, калі яна абагачала ў якасці больш развітой і перадавой культуры народаў, якія па розных прычынах запаволілі сваѐ гастарычнае развіцце. У другіх – пашырэнне ўплыву дамініруючай нацыянальнай культуры падаўляла магчымасці раскрыцця культурнай спадчыны падначаленых нацый, што вяло да іх культурнай дэсацыялізацыі – адлучэння ад спрадвечных каштоўнасцей.
Адным з фактараў фарміравання этнакультурнай сітуацыі ў мястэчках Беларусі ў канцы XVIII – першай палове ХІХ ст. з’яўлялася стракатасць этнаканфесійнай структуры насельніцтва. За гэты час яна зведала істотную эвалюцыю. Жыхары мястэчак былі пераважна беларусамі і габрэямі. Удзельная вага апошніх значна узрасла ў выніку палітыкі ўладаў,
Заключэнне
Такім чынам, агляд гістарычных умоў генэзісу самавызначэння беларускага народа паказвае складаны шлях станаўлення яго культуры новага часу. Тут пераплятаюцца і сацыяльна-класавыя, і нацыянальныя, да якіх можна дадаць – рэлігійныя, і рэгіянальныя асаблівасці і ўзаемаспалучэнні.
Этнакультурныя працэсы XVIII – XX стст. мелі якаснае адрозненне ад аналагічных працэсаў папярэдніх вякоў, яны знайшлі змястоўны працяг у пазнейшы перыяд. Інсталяцыя нацыянальна-культурнага самапачуцця спрыяла самарэалізацыі беларускага народа як суб’екта грамадска-гістарычнага жыцця.
1. Канфесіі на Беларусі (канец XVIII – XX ст.) / В.В. Грыгор’ева, У.М. Завальнюк, У.І. Навіцкі, А.М. Філатава. – Мн., 1998. – 340 с.
2. Красюк У.Ф. Напрадвесні нацыянальнага адраджэння / У.Ф. Красюк // Этнокультурное развитие Беларуси в XIX – начале ХXI в.: материалы междунар. науч.-практ. конф. / редкол.: Т.А. Новогродский (отв. ред.) [и др.]. – Минск: БГУ, 2011. – С. 182 – 187
3. Пичуков В.П., Старовойтов М.И. Гомельщина многонациональная (20-30-е годы ХХ века). Гомель, 1999. – Выпуск 1. – 235 с.
4. Этнічныя супольнасці ў Беларусі: гісторыя і сучаснасць / Мат-лы канферэнцыі (Мінск, 6-7 снежня 2001 г.). – Мн., 2001. – С. 292 – 297
