А.І.Цвікевіч як прадстаўнік беларускай нацыянальнай гістарычнай школы

Аляксандр Цвікевіч належыць да таго пакалення беларускай інтэлігенцыі пачатку стагоддзя, высілкамі якога адбудоўвалася нашая дзяржаўнасць, Беларускі Дом, як выразна выслоўліваліся яго маладыя дойліды.

Нарадзіўся 22 чэрвеня 1888 году ў Берасьці ў сям’і фэльчара чыгуначнай лякарні. Быў старэйшым братам беларускага мэдыка і навукоўца Івана Цвікевіча. Скончыў юрыдычны факультэт Пецярбурскага ўнівэрсытэту (1912), да 1914 г. працаваў прысяжным павераным у Пружанах і Берасьці. Пасьля пачатку Першай Сусьветнай вайны – у бежанстве ў Туле, дзе прымаў актыўны ўдзел у працы камітэту дапамогі ахвярам вайны. У 1917 г. у Маскве стаў адным з заснавальнікаў і кіраўнікоў Беларускай народнай грамады. У снежні 1917 г. быў абраны дэпутатам на Ўсебеларускі кангрэс у Мінску. У парадку дня работы Кангрэсу быў пазначаны даклад А.Цвікевіча па ўцякацкім пытанні... Паводле ўспамінаў старога грамадоўца, з той першай Беларускай рэвалюцыйнай грамады пецярбуржца Язэпа Сушынскага, Цвікевіч на Кангрэсе голас падаваў, але гаварыць па-беларуску яшчэ не ўмеў. Праз чатыры гады выйдзе актуальная на той час кніга А.Цвікевіча, у якой гісторык-эканаміст, аналітык на добрай навуковай беларускай мове, з эканамічнымі, гістарычнымі, этнаграфічнымі аргументамі ў руках пакажа сутнасць і беспадстаўнасць прэтэнзіі польскіх шавіністычных сілаў на беларускія землі.

Станаўленне А.Цвікевіча як палітыка і публіцыста пачалося раней, калі паўставала да жыцця Беларуская Народная Рэспубліка. Вясной 1918 г. Рада Рэспублікі накіроўвае яго ў складзе ўрадавай дэлегацыі на Ўкраіну. Разам з Сымонам Рак-Міхайлоўскім і прафесарам Доўнар-Запольскім Цвікевіч вядзе перамовы з у радам Украінскай Народнай Рэспублікі, бярэ ўдзел у арганізацыі ў Кіеве Беларускай гандлёвай палаты, выступае ў друку з прапагандай ідэі беларускай дзяржаўнасці, рэальнай абаронай суверэнітэту Беларусі. З бласлаўлення аўтарытэтнага беларусазнаўцы М.В. Доўнар-Запольскага, які тады жыў у Кіеве, выдае на рускай мове "Нарыс узнікнення Беларускай (16KB) Аляксандр Цвікевіч. Пачатак 1920 гг. Народнай Рэспублікі", фактычна фіксуе як гісторык першыя крокі адбудовы беларускай дзяржаўнасці. Праз год, вясной 1919 г., А.Цвікевіч узначальвае Надзвычайную дыпламатычную місію БНР у Берлін дзеля азнаямлення палітычных колаў Заходняй Еўропы з беларускім пытаннем, каб дабіцца міжнароднага юрыдычнага прызнання маладой беларускай рэспублікі. Да мемарандуму "Асновы дзяржаўнасці Беларусі", напісанага Доўнар-

Такім чынам, можна адзначыць вялікую ролю А. Цвікевіча як прадстаўніка беларускай нацыянальнай гістарычнай школы. Аляксандр Цвікевіч з'яўляецца вядомым беларускім палітычным дзеячам, гісторыкам, філосафам, публіцыстам. Ён даследаваў праблемы нацыянальна-дэмакратычнага Адраджэння, фарміравання грамадска-палітычнай думкі на Беларусі, станаўлення і развіцця дзяржаўнасці і самасвядомасці беларускага народа. Доўгі час імя А. Цвікевіча знаходзілася пад забаронай, як і яго творчая спадчына. Толькі пасля рэабілітацыі навукоўца ў канцы 80-х гадоў ХХ стагоддзя мы можам гаварыць пра яго вялікія заслугі як прадстаўніка беларускай гістарычнай школы.