Уводзіны
Глава 1 Тэарэтычныя асновы вывучэння праблемы
1.1 Праблема асваення малодшымі школьнікамі метапрадметных вынікаў навучання ў працэсе вывучэння беларускай мовы: агляд навуковай літаратуры
1.2 Метапрадметныя кампетэнцыі: сутнасць і асаблівасці
1.3 Псіхалагічны аналіз узроставых асаблівасцей навучэнцаў 2 класа
Вывады па 1 главе
Глава 2 Метадычныя асновы выкарыстання метапрадметных кампетэнцый вучняў
2.1 Прынцыпы, метады і прыёмы асваення малодшымі школьнікамі метапрадметных вынікаў
2.2 Сістэма працы па асваенні малодшымі школьнікамі метапрадметных вынікаў навучання ў працэсе вывучэння беларускай мовы
Вывады па 2 главе
Заключэнне
Спіс выкарыстанай літаратуры
Уводзіны
Фарміраванне прадметных кампетэнцый ва ўмовах сучаснай школы спрыяе вырашэнню дзяржаўных адукацыйных задач і выкананню сацыяльнага заказу грамадства. Асноўным вынікам адукацыйнай дзейнасці павінна стаць здольнасць дзейнічаць у канкрэтнай жыццёвай сітуацыі.
Новая фармулёўка сацыяльнага заказу патрабуе новых падыходаў да ацэнкі якасці адукацыі. Звычайна тэрмінам “кампетэнтнасць” абазначаюць высокі ўзровень кваліфікацыі і прафесіяналізму спецыяліста. Вучань лічыцца кампетэнтным, калі здольны перанесці кампетэнтнасць на пэўныя сітуацыі рэальным жыцці.
Для вырашэння дадзенай праблемы асаблівае значэнне набывае псіхолага-педагагічная і метадычная кампетэнтнасці настаўніка пачатковых класаў, яго падрыхтаванасць да фарміравання функцыянальна-пісьменнай асобы малодшага школьніка, асновамі якой з’яўляюцца прадметныя кампетэнцыі.
Метадыстам і педагогам неабходна актывізаваць сваю прафесійную дзейнасць па абагульненні, распаўсюджанні і ўкараненні перспектыўнага педагагічнага вопыту, шырэй прапагандаваць абнаўленне методыкі навучання беларускай мове за кошт уключэння ў вучэбны працэс сучасных адукацыйных тэхналогій, кампетэнтнаснага падыходу.
Адукацыя ў сучасных умовах патрабуе ад навучэнцаў не проста ўстойлівых ведаў, уменняў і навыкаў, а фарміравання самастойнасці мыслення, падрыхтоўкі да творчай дзейнасці ў розных жыццёвых сітуацыях.
Фарміраванне кампетэнцый навучэнцаў на сённяшні дзень з’яўляецца адной з найбольш актуальных праблема адукацыі. Новыя сацыякультурныя рэаліі прадвызначаюць неабходнасць аб’ектыўных змен у сферы пазнання – у змесце, тэхналогіях, умовах арганізацыі навучальнага працэсу. Ранейшыя адукацыйныя стандарты акцэнтавалі ўвагу на засваенні вызначанага аб’ёму ведаў. Становіцца відавочным: для паўнацэннага фарміравання асобы, яе паспяховай сацыялізацыі недастаткова толькі ведавага складніка. Патрабаванні да ўзроўню падрыхтоўкі навучэнцаў, заяўленыя ў новых стандартах агульнай сярэдняй адукацыі як нарматыўных дакументах канкрэтызуюцца як “прадметныя і метапрадметныя вынікі, што адлюстроўваюць гатоўнасць да вучэбна-пазнавальнай дзейнасці, засваенне ўніверсальных дзеянняў і міжпрадметных паняццяў, ажыццяўленне дзейнасці на аснове сфарміраваных агульнавучэбных уменняў і навыкаў” [13, c. 133]. Усё гэта і абумоўлівае актуальнасць даследавання.
[...]
Глава 1 Тэарэтычныя асновы вывучэння праблемы
1.1 Праблема асваення малодшымі школьнікамі метапрадметных вынікаў навучання ў працэсе вывучэння беларускай мовы: агляд навуковай літаратуры
Курс беларускай мовы ва ўстановах агульнай сярэдняй адукацыі Рэспублікі Беларусь прадугледжвае такую моўную і маўленчую падрыхтоўку вучняў, якая дазволіць карыстацца словам ва ўсіх сферах жыццядзейнасці – пазнавальнай, навучальнй, нацыянальна-культурнай, сацыяльна-бытавой і інш. Інакш кажучы, задача моўнай адукацыі заключаецца ў тым, каб беларуская мова трансфармавалася з прадмета выкладання ў механізм фарміравання асобы, яе менталітэту, разумення свету і ўзаемаадносін людзей у свеце. З гэтага вынікае, што курс беларускай мовы мае на ўвазе дасягненне наступнай стратэгічнай мэты моўнай адукацыі: фарміраванне сродкамі вучэбнага прадмета высокаадукаванай, высокакультурнай моўнай асобы – чалавека, які свядома і крытычна ўспрымае пачутае, асэнсавана чытае, граматна піша, свабодна і правільна гаворыць, арганічна інтэграваны ў культуру народа, свядома, выкарыстоўвае ў адпаведнасці са сваім індывідуальным развіццём моўныя сродкі ў маўленчай дзейнасці, усведамляе моўныя сродкі ў маўленчай дзейнасці, усведамляе моўныя з’явы і заканамернасці, валодае маўленчай этыкай і праяўляе творчыя здольнасці.
Вырашэнню гэтай глабальнай задачы таксама садзейнічае фарміраванне метапрадметных кампетэнцый вучняў пачатковай школы. Разгледзім гэта пытанне падрабязней ў навукова-метадычнай літаратуры.
Метапрадметныя вынікі, як адзначае Н. М. Антановіч, адлюстроўваюць гатоўнасць вучняў да пазнавальнай дзейнасці, засваення ўніверсальных вучэбных дзеянняў і выражаюцца ў тым, што вучань валодае базавымі агульнавучэбнымі ўменнямі:
- разумовай дзейнасці – аналіз, сінтэз, параўнанне, класіфікацыя, выяўленне заканамернасцей моўных фактаў і з’яў;
- працы з інфармацыяй – аналіз, крытычнае асэнсаванне, інтэрпрэтацыя пачутага і прачытанага, пошук інфармацыі ў розных крыніцах;
- планавання, ажыццяўлення вучэбнай дзейнасці, кантролю і ацэнкі вынікаў;
- камунікацыі ў працэсе сумеснай дзейнасці ў групе (дыялог і палілог), маналагічных вусных і пісьмовых выказванняў і інш. [11, с. 28].
[...]
Глава 2 Метадычныя асновы выкарыстання метапрадметных кампетэнцый вучняў
2.1 Прынцыпы, метады і прыёмы асваення малодшымі школьнікамі метапрадметных вынікаў
У дадзенай частцы курсавой работы (практычнай) раскрыем некаторыя прынцыпы, метады і прыёмы асваення малодшымі школьнікамі метапрадметных вынікаў.
Праграма па беларускай мове для навучэнцаў 2 класа пабудавана з улікам прынцыпаў сістэмнасці, навуковасці і даступнасці, а таксама пераемнасці і перспектыў паміж рознымі часткамі курса. Што тычыцца навучальных праграм па вучэбным прадмеце “Беларуская мова” на I ступені агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання і выхавання, то ў іх падрабязна прапісаны мэты, задачы, напрамкі навучання, кампетэнцыі, падыходы і прынцыпы навучання.
Засваенне метапрадметныя вынікаў у малодшых школьнікаў патрабуе выкарыстання спецыяльных прынцыпаў, метадаў і прыёмаў, якія дапамогуць ім лепш зразумець і прымяняць атрыманыя веды і ўменні. Ніжэй прыведзены некаторыя з іх:
1. Прынцып сістэмнасці: настаўнік павінен дапамагчы навучэнцам зразумець ўзаемасувязь паміж рознымі прадметамі і з'явамі, а таксама паказаць, як можна выкарыстоўваць атрыманыя веды ў розных галінах. 2. Прынцып актыўнасці: для паспяховага асваення метапрадметныя вынікаў неабходна актыўны ўдзел вучняў у навучальным працэсе, напрыклад, правядзенне даследчых работ, дыскусій і творчых заданняў. 3. Метад практычнай дзейнасці: вучні павінны мець магчымасць прымяняць свае веды на практыцы, вырашаць розныя задачы і праблемы, што дапаможа ім лепш зразумець і засвоіць матэрыял. 4. Метад развіваючага навучання: настаўнік павінен стымуляваць у вучняў пазнавальны інтарэс, крытычнае мысленне, самастойнасць і адказнасць за свае навучальныя дасягненні. 5. Прыём кантролю і самакантролю: навучэнцы павінны ўсведамляць свае памылкі, а таксама ўмець аналізаваць іх, каб пазбегнуць іх у будучыні.
Аднак варта памятаць, што кожны вучань унікальны і можа лепш адклікацца на пэўныя метады і прыёмы навучання, таму неабходна індывідуалізаваць падыход да кожнага вучня.
[...]
Заключэнне
Метарадметная кампетэнцыя з’яўляецца вядучай пры вызначэнні якасці вучэбнай дзейнасці навучэнца. Фарміраванне метапрадметнай кампетэнцыі толькі тады з’яўляецца паспяховым, калі яна ўвесь час рэалізуецца ў вучэбнай і практычнай дзейнасці.
Толькі ў гэтым выпадку кампетэнцыя навучэнцаў дасягае высокага ўзроўню сфарміраванасці, калі педагог надае ўсім неабходным дзеянням максімум увагі і свядомасці. Сам жа працэс фарміравання метапрадметнай кампетэнцыі мяркуе, што дзіця хоча і гатовы вучыцца, а педагог ведае, як яму ў гэтым дапамагчы, г. зн. мяркуецца, што ён сам валодае рознымі методыкамі, прыёмамі і спосабамі навучання.
Усе гэтыя навыкі неабходныя для фарміравання метапрадметнай кампетэнцыі малодшых школьнікаў на ўроках беларускай мовы ў пачатковай школе. Метапрадметная кампетэнцыя у гэтым выпадку разглядаецца комплексна: гэта і валоданне ведамі аб сістэме мовы, і аб правілах функцыянавання адзінак мовы ў маўленні, і здольнасць з дапамогай гэтай сістэмы разумець чужыя думкі і выяўляць ўласныя меркаванні ў вуснай і пісьмовай формах.
У сваім курсавым даследаванні мы звярнуліся да эфектыўных прыёмаў фарміравання метапрадметнай кампетэнцыі на I ступені агульнай сярэдняй адукацыі, а падрабязна таксама разгледзелі практычныя аспекты работы па фарміраванні моўнай кампетэнцыі пры вывучэнні розных тэм на ўроках беларускай мовы ў 2 класе.
У рэчышчы рэалізацыі метапрадметнага патэнцыялу ўрокаў беларускай мовы ўзрастае роля працэдурных, ацэначных, рэфлексійных уменняў, змяншаецца значнасць інфармацыйных ведаў, пашыраюцца міжпрадметныя і надпрадметныя канктэксты. Прызнанне ідэі метапрадметнага статусу беларускай мовы будзе спрыяць яе ўспрыманню як мовы, развітай ва ўсіх структурных узроўнях і патэнцыяльна неабмежаванай у розных сферах камунікатыўнай практыкі.
Намі прапанаваны некаторыя формы і метады работы па фарміраванні метапрадметнай кампетэнцыі, якія можна ўжываць у школьнай практыцы настаўніку пачатковых класаў.
Сістэма такіх практыкаванняў вельмі разнастайная, уключае ў сябе розныя формы работы. Асаблівае месца сярод такіх практыкаванняў займаюць метады актыўнага навучання, работа з пытаннямі. У працэсе выканання іх адбываецца як аднаўленне і замацаванне неабходных тэарэтычных ведаў, так і фарміраванне ўменняў і навыкаў будаваць выказванні ў адпаведнасці з літаратурнымі нормамі сучаснай беларускай мовы.
[...]
1. Беларуская мова: вуч. праграма для агульнаадукацыйных устаноў з беларускай і рускай мовамі навучання. І-ІV класы / Г.М. Валочка. – Мінск : НІА, 2009. – 39 с.
2. Болотов, В. А. Компетентностная модель: от идеи к образовательной программе / В.А. Болотов, В.В.Сериков // Педагогика. – 2003. – № 10. – С. 8-14.
3. Валочка, Г.М. Асобасныя і метапрадметныя вынікі навучання беларускай мове / Г.М. Валочка // Веснік адукацыі. – 2019. – №4. – С. 3-8.
4. Валочка, Г.М. Міжнародная ацэнка адукацыйных дасягненняў вучняў (PISA). Чытацкая пісьменнасць / Г.М. Валочка // Роднае слова. – 2017. – №4. – С. 50-53.
5. Валочка, Г.М. Прыярытэтныя задачы моўнай адукацыі / Г.М. Валочка // Педагогическая наука и образование. – 2017. – №3. – С. 3-8.
6. Васюковіч, Л.С. Фарміраванне прадметных і метапрадметных кампетэнцый навучэнцаў сродкамі ўніверсальнага вучэбнага тэксту (на матэрыяле сучасных падручнікаў беларускай мовы): манаграфія /
Л.С.Васюковіч. – Віцебск : ВДУ імя П.М. Машэрава, 2021. – 224 с.
7. Вучэбныя праграмы для ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання і выхавання : 2 кл. / М-ва адукацыі Рэсп.
Беларусь. — Мінск : Нац. ін-т адукацыі, 2017. — 106 с.
8. Запрудский, Н. И. Современные школьные технологии – 2 / Н. И. Запрудский. – Минск: «Сэр-Вит», 2010. – 256 с.
9. Как проектировать универсальные учебные действия в начальной школе: от действия к мысли : пособие для учителя / А. Г. Асмолов, Г. В. Бурменская,
И. А. Володарская [и др.] ; под ред. А. Г. Асмолова. — М. : Просвещение,
2008. — 151 с.
10. Манилкина, С.А. Метапредметный подход к развитию личности в дополнительном образовании детей и молодежи / С.А. Манилкина // Метапредметный подход в образовании: от теории к практике; 27 октября 2015 г. / под общ. ред. В.В.Тюко. – Могилев: МГО-ИРО, 2015. – С. 27-29.
11. Методыка выкладання беларускай мовы і літаратурнага чытання ў пачатковых класах : вучэбны дапаможнік / Н.М. Антановіч [і інш.]; пад рэд. М.Г.Яленскага. – 2-е выд. – Мінск : Вышэйшая школа, 2020. – 263 с.
12. Новые педагогические и информационные технологии в системе образования : учебное пособие для студентов педагогических вузов и системы повышения квалификации педагогических кадров / под ред. Е. С. Полат. – Москва : Академия, 2002. – 272 с.
13. Образовательные стандарты общего среднего образования: утв. Постановлением Министерства образования Республики Беларусь: 26.12.2018. №125 [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://adu.by/images/2019/01/obr-standarty-ob-sred-obrazovaniya.pdf. – С. 1-192.
14. Протчанка, В.У. Актуальныя праблемы тэорыі і практыкі навучання беларускай мове / В.У. Протчанка. – Мінск : Нац. ін-т адукацыі, 2001. – 212 с.
15. Писарук, Г.В. Формирование метапредметных умений на уроках русского языка / Г.В. Писарук // Славянские языки: системно-описательный и социокультурный аспекты исследования: сб. науч. тр. ІХ Междунар. Науч. конф.; Брест, 22-23 ноября 2019 г.: в 2 ч. / Брест. гос. ун-т имени А.С.Пушкина / под общ. ред. О.Б.Переход. – Брест: БрГУ, 2020. – Ч. 2. – С. 17-21.
16. Рэалізацыя кампетэнтнаснага падыходу ў навучанні беларускай мове і літаратуры / склад. : Н. П. Дзѐміна, Т. П. Гуліцкая, Р. П. Ільіна ; ДУА «Мін. абл. ін-т развіцця адукацыі». – Мінск : Мін. абл. ін-т развіцця адукацыі, 2017. – 76 с.
17. Симонов, П. В. Междисциплинарная концепция человека: потребностно-информационный подход / П. В. Симонов // Человек в системе наук. — М. : Наука, 1989. — С. 58–73.
18. Снопкова, Е. И. Методологическая культура учащихся в контексте компетентностного подхода / Е. И. Снопкова // Народная асвета. – 2017. – № 2. – С. 7-12.
19. Сыско, І.Г. Шляхі да роднай мовы : сучасныя падыходы да выкладання белурускай мовы ў пачатковых класах / І.Г. Сыско. – 4-е выд. – Мазыр : Содействие, 2011. – 72 с.
20. Сянкевіч, М.І. Методыка выкладання беларускай мовы і літаратурнага чытання : курс лекцый / М.І. Сянкеві; Брэсц. дзярж. ун-т імя А.С.Пушкіна. – Брэст : БрДУ, 2020. – 224 с.
21. Хуторской, А. В. Современная дидактика: учеб. пособие /
А. В. Хуторской. – 2-е изд., перераб. – М.: Высшая школа, 2007. – 639 с.
22. Хуторской, А.В. Ключевые компетенции как компонент личностно-ориентированной парадигмы образования / А.В. Хуторской. Москва : “Эйдос”, 2013. – 73 с.
23. Шаповаленко, И.В. Возрастная психология / И. В. Шаповаленко. – М.: Гардарики, 2005. – 349 с.
