Уводзіны
Глава 1 Тэарэтычныя асновы фарміравання пазнавальных універсальных вучэбных дзеянняў вучняў на і ступені агульнай сярэдняй адукацыі
1.1 Паняцце “пазнавальныя ўніверсальных вучэбныя дзеянні” ў педагагічнай літаратуры
1.2 Псіхолага-педагагічныя праблемы фарміравання пазнавальных універсальных вучэбных дзеянняў вучняў на І ступені агульнай сярэдняй адукацыі
1.3 Тэхналогіі фарміравання пазнавальных універсальных вучэбных дзеянняў вучняў на І ступені агульнай сярэдняй адукацыі
Глава 2 Педагагічныя асновы фарміравання пазнавальных універсальных вучэбных дзеянняў вучняў на і ступені агульнай сярэдняй адукацыі
2.1 Метады і прыёмы навучання беларускай мове, якія спрыяюць фарміраванню пазнавальных універсальных вучэбных дзеянняў вучняў
2.2 Аналіз праграм і падручнікаў па беларускай мове ў аспекце фарміравання пазнавальных універсальных вучэбных дзеянняў вучняў
2.3 Магчымасці вэб-квэст тэхналогіі для фарміравання пазнавальных універсальных вучэбных дзеянняў вучняў
Заключэнне
Спіс выкарыстаных крыніц
Уводзіны
У нашай краіне – у Рэспубліцы Беларусь – дзяржаўнымі лічацца дзве мовы: руская і беларуская. У апошнія часы склалася такая сітуацыя, што большасць насельніцтва нашай краіны размаўляе на рускай мове. Вельмі мала нават тыя, хто лічаць сябе беларусамі па нацыянальнасці, размаўляюць на беларускай мове. Таму ў пачатку XXI стагоддзя ўзнікла неабходнасць папулярызацыі беларускай мовы, якая адыгрывае выключную ролю ў фарміраванні асобы чалавека.
Арыентацыя сучаснай школы на гуманізацыю адукацыйнага працэсу і рознабаковае развіццё асобы дзіцяці прадугледжвае неабходнасць гарманічнай сувязі вучэбнай дзейнасці, у рамках якой фарміруюцца базавыя веды, уменні і навыкі. Настаўнікі сярэдняй школы ведаюць, што, калі вучань абыякавы, няўважлівы, не бачыць неабходнасці ў засваенні ведаў, вучыць яго немагчыма. Таму першачарговай задачай настаўніка ў сучасных умовах з’яўляецца павышэнне матывацыі да вывучэння роднай мовы, фарміраванне ў вучняў погляду на беларускую мову як галоўную каштоўнасць нашага народа, абуджэнне павагі да беларускага слова, навучання працэсу, і жаданне спасцігнуць нацыянальную культуру.
Праблема авалодання беларускай мовай, а таксама адносіны да яе – вельмі вялікая праблема. Як паказваюць назіранні настаўнікаў, дзеці мала запамінаюць вершы, у іх слабы слоўнікавы запас, складаюцца сказы з вялікай колькасцю памылак. Цяжка гэта канстатаваць, але для большасці школьнікаў авалоданне беларускай мовай можна параўнаць з вывучэннем замежнай мовы. У той жа час немагчыма дасягнуць станоўчых вынікаў пры адсутнасці цікавасці да прадмета. Увядзенне элемента зацікаўленасці ў навучанне, выкарыстанне розных гульнявых прыёмаў садзейнічае павышэнню цікавасці да вывучэння беларускай мовы ў сярэдніх класах, а значыць, і паспяховасці на занятках.
Адной з важнейшых задач, якія ставяцца перад настаўнікам у развіцці мовы вучняў, з’яўляецца задача павышэння культуры маўлення вучняў. А таксама ўзбагачэнне слоўнікавага запасу вучняў. Настаўнік павінен клапаціцца аб тым, каб пашыраўся слоўнікавы запас вучняў. У наш час гэта праблема з’яўляецца вельмі актуальнай, таму што дзеці размаўляюць на такой мове, што іншы раз і не ведаеш, што адзначае тое ці іншае слова. Дзеці выкарыстоўваюць у сваім маўленні жаргонныя слоўцы, запазычаныя, прастамоўныя. Іншы раз выкарыстане такіх слоў зусім не апраўдана. Бывае нават і так, што вучань ужывае слова іншамоўнага паходжання але значэнне гэтага слова вучань не ведае, а ўжывае зусім няправільна.
[...]
Глава 1 Тэарэтычныя асновы фарміравання пазнавальных універсальных вучэбных дзеянняў вучняў на і ступені агульнай сярэдняй адукацыі
1.1 Паняцце “пазнавальныя ўніверсальных вучэбныя дзеянні” ў педагагічнай літаратуры
Канцэпцыя развіцця ўніверсальных вучэбных дзеянняў распрацавана на аснове інтэграцыі сістэмнага і дзейнаснага падыходаў, якія грунтуюцца на тэарэтычных палажэннях работ Л. С. Выгоцкага [5], А. М. Лявонцьева [15], П. Я. Гальперына [8], дзе падрабязна апісаны ўсе асноўныя псіхалагічныя ўмовы і механізмы працэсу засваення ведаў, фарміравання карціны свету, а таксама прадстаўлена агульная структура дзейнасці навучэнцаў.
Універсальныя вучэбныя дзеянні (УВД) – гэта здольнасць чалавека да самаразвіцця і самаўдасканалення праз усвядомленае і актыўнае набыццё новага сацыяльнага вопыту; сукупнасць дзеянняў навучэнца, якія забяспечваюць яго культурную ідэнтычнасць, сацыяльную кампетэнтнасць, талерантнасць і здольнасць самастойна засвойваць новыя веды і ўменні, у тым ліку арганізацыю гэтага працэсу. Асноўная мэта школьнай адукацыі – развіццё здольнасці вучняў самастойна ставіць адукацыйныя мэты, праектаваць шляхі іх рэалізацыі, кантраляваць і ацэньваць свае дасягненні. Іншымі словамі, фармаванне здольнасці да навучання.
Універсальныя вучэбныя дзеянні ўяўляюць сабой цэласную сістэму, у якой развіццё кожнага з відаў УВД вызначаецца яго адносінамі з іншымі відамі і агульнай логікай узроставага развіцця. Універсальны характар УВД выяўляецца ў тым, што яны носяць над-, метапрадметны характар, забяспечваюць этапы засваення навучальнага зместу і фарміравання псіхалагічных здольнасцяў навучэнца [13, с. 11]. Універсальныя вучэбныя дзеянні, якія забяспечваюць рашэнне задач агульнакультурнага, каштоўнасна-асобаснага, пазнавальнага станаўлення навучэнцаў, рэалізуюцца ў рамках цэласнага адукацыйнага працэсу ў ходзе вывучэння сістэмы вучэбных прадметаў і дысцыплін, у метапрадметнай дзейнасці [18, с. 39].
Вучань сам павінен стаць “архітэктарам і будаўніком” адукацыйнага працэсу. Дасягненне гэтай мэты становіцца магчымым дзякуючы фармаванню сістэмы комплексных выхаваўчых дзеянняў. На аснове тэставай канфігурацыі і функцый УВД агульнай адукацыі вызначаны асноўныя псіхалагічныя характарыстыкі, звязаныя з навучэнцамі, асаблівасці ўзроставай формы УУД, а таксама фактары і ўмовы, неабходныя для яе развіцця.
[...]
Глава 2 Педагагічныя асновы фарміравання пазнавальных універсальных вучэбных дзеянняў вучняў на і ступені агульнай сярэдняй адукацыі
2.1 Метады і прыёмы навучання беларускай мове, якія спрыяюць фарміраванню пазнавальных універсальных вучэбных дзеянняў вучняў
Найважнейшай задачай сучаснай сістэмы адукацыі з’яўляецца фарміраванне ўніверсальных вучэбных дзеянняў (УВД), якія забяспечваюць школьнікам уменне вучыцца, здольнасць да самаразвіцця і самаўдасканалення. На I ступенi агульнай сярэдняй адукацыi прадмет “Беларуская мова” выступае асновай развіцця ў вучняў комплексу УВД, часткай якога з’яўляюцца пазнавальныя УВД, якія ўключаюць дзеянні даследавання, пошуку, адбору і структуравання неабходнай інфармацыі, развіваюць здольнасць да пазнання навакольнага свету. Да пазнавальных УВД адносяцца ўменнi чытаць і слухаць, знаходзiць патрэбную інфармацыю, ажыццяўляць аперацыi аналізу, сінтэзу, параўнання, класіфікацыі, устанаўлiваць прычынна-выніковыя сувязі, рабіць абагульненнi, вывады [19].
Уключэнне ва ўрок новых прыёмаў навучання дазваляе вывесці на новы ўзровень вучэбна-пазнавальную цiкавасць, павышае разнастайнасць працэсу навучання. Праблемнае навучанне не толькі дазваляе выкарыстоўваць прыёмы і метады працы ў адпаведнасці з пазнавальнымі цiкавасцямi дзяцей, але і спрыяе авалоданню такімі элементамі лагічных дзеянняў, як параўнанне, класіфікацыя, вылучэнне прымет прадметаў, вызначэнне знаёмага паняцця праз род і вiдавыя адрозненнi, развівае ўменні рабіць найпрасцейшыя вывады. Вучням ствараецца праблемная сітуацыя і прапануецца самім знайсці спосаб яе вырашэння. Пры гэтым вучэбная сітуацыя павінна выклікаць патрэбу і жаданне яе вырашыць.
Займальнымi і цікавымi для дзяцей прыёмамi, якія дазваляюць развіваць лагічнае мысленне, выказваць здагадку, з’яўляюцца прыёмы “Лесвічка”, “Пірамідка”, калі вучням прапануецца прагаварыць услых назвы прадметаў або малюнкаў у прадстаўленай паслядоўнасці і запомніць iх; прайграць па памяці размяшчэнне прадметаў (малюнкаў) да перастаноўкі і пасля яе з вусным апісаннем. Вельмі эфектыўны педагагiчны прыём “Дыктоўка значэнняў”. Настаўнік прагаворвае не словы, а іх значэннi.
[...]
Заключэнне
Такім чынам, развіццё сістэмы ўніверсальных навучальных дзеянняў у складзе асобасных, рэгулятыўных, пазнавальных і камунікатыўных дзеянняў ажыццяўляецца ў рамках нарматыўна-ўзроставага развіцця асобаснай і пазнавальнай сфер навучэнца. Працэс навучання задае змест і характарыстыкі вучэбнай дзейнасці школьніка. У аснове новых стандартаў адукацыі ляжыць кампетэнтнасны падыход, які забяспечвае: фарміраванне гатоўнасці да самаразвіцця і бесперапыннай адукацыі; праектаванне і канструяванне сацыяльнага асяроддзя развіцця навучэнцаў у сістэме адукацыі; актыўную вучэбна-пазнавальную дзейнасць навучэнцаў; пабудова адукацыйнага працэсу з улікам індывідуальных узроставых, псіхалагічных і фізіялагічных асаблівасцей навучэнцаў.
Пачатак школьнага навучання азначае пераход ад гульнявой дзейнасці да вядучай дзейнасці малодшага школьнага ўзросту – вучэбнай, у якой фарміруюцца асноўныя псіхічныя новаўтварэнні. Вучэбная дзейнасць – асаблівая форма актыўнасці вучня, накіраваная на змены самога сябе як суб’екта навучання. У малодшым школьным узросце завяршаецца пераход ад наглядна-вобразнага да славесна-лагічнага мыслення. Патрабаванні вучэбнай дзейнасці непазбежна вядуць вучняў да фарміравання адвольнасці як характарыстыкі ўсіх псіхічных працэсаў. Таксама вучні авалодваюць рэфлексіяй. У малодшым школьным узросце праяўляюцца індывідуальныя адрозненні паміж дзецьмі. Індывідуальныя адрозненні датычацца і пазнавальнай сферы: адны маюць зрокавы тып памяці, другія – слыхавы, трэція – зрокава-рухальны і г. д. Менавіта ў малодшым школьным узросце развіваецца ўвага. Адметную ролю ў жыцці малодшага школьніка мае матывацыя.
У практыцы школьнага навучання выкарыстоўваюцца розныя метады, прыёмы і сродкі фарміравання пазнавальных універсальных вучэбных дзеянняў. Асноўнымі з іх з’яўляюцца наступныя: інтэлект-карты, метад яркіх асацыяцый, інтэрактыўная тэхналогія “Педагагічная майстэрня”, метад практычных заданняў, дыдактычныя гульні, метад праекта. Як паказвае досвед, усе гэтыя метады максімальна стымулююць пазнавальную дзейнасць малодшых школьнікаў, развіваюць у іх дапытлівасць, ініцыятыўнасць, настойлівасць і самастойнасць у набыцці ведаў.
Выкарыстанне эфектыўных педагагічных прыёмаў на ўроках беларускай мовы спрыяе фармiраванню пазнавальных УВД і павышае пазнавальную актыўнасць вучняў пачатковых класаў, садзейнiчаючы рэалізацыі асноўнай мэты пачатковага навучання – дапамагчы малодшаму школьнiку
[...]
1 Байбородова, Л. В. Проектная деятельность школьников в разновозрастных группах: пособие для учителей общеобразовательных организаций / Л. В. Байбородова, Л. Н. Серебренников. – М.: Просвещение, 2013. – 175 с.
2 Башкирова, Е. Н. Развитие познавательных способностей младших школьников с помощью интеллект-карт / Е. Н. Башкирова // Начальная школа. – 2018. – № 5. – С. 18–20.
3 Бородкина, Э. Н. Реализация целевых образовательных проектов школы и семьи как форм соуправления образовательным учреждением на основе партнерства и сотрудничества / Э. Н. Бородкина // Наука и практика воспитания и дополнительного образования. – 2013. – № 3. – С. 50-57.
4 Бухвало, В. А. Общая методика развивающего обучения / В. А. Бухвало. – Рига: Весна, 2001. – 189 с.
5 Выготский, Л. С. Избранные психологические исследования / Л. С. Выготский. – М.: Наука, 1996. – 519 с.
6 Вяткина, М. Н. Управление формированием универсальных учебных действий в общеобразовательном учреждении / М. Н. Вяткина, Н. В. Никонова // Инновационные проекты и программы в образовании. – 2014. – № 1. – С. 19-28.
7 Галанов, А. Б. Исследовательская деятельность школьников как условие самореализации одаренных детей / А. Б. Галанов // Муниципальное образование: инновации и эксперимент 2013. – № 4. – С. 20-24.
8 Гальперин, П. Я. Формирование знаний и умений на основе теории поэтапного усвоения умственных действий / П. Я. Гальперин. – М.: Изд-во Моск. ун-та, 1998. – 134 с.
9 Давыдов, В. В. Психическое развитие в младшем школьном возрасте / В. В. Давыдов // Возрастная и педагогическая психология; под ред. А. В. Петровского. – Москва: Просвещение, 1979. – С. 69 – 101.
10 Жбанова, О. А. Инновационная или традиционная форма обучения? / О. А. Жбанова // Начальная школа. – 2010. – № 4. – С. 60–62.
11 Казакевіч, А. А. Пісхолага-педагагічныя асновы навучання і выхавання малодшых школьнікаў / А. А. Казакевіч. – [Электронны рэсурс] – Рэжым доступу: https://libr.msu.by/bitstream/123456789/15502/1/6428n.pdf.
12 Канцавая, Г. М. фарміраванне пазнавальных універсальных вучэбных дзеянняў малодшых школьнікаў на ўроках беларускай мовы / Г. М. Канцавая. – [Электронны рэсурс] – Рэжым доступу: https://rep.brsu.by/bitstream/.
13 Карабанова, О. А. Что такое универсальные учебные действия и зачем они нужны / О. А. Карабанова // Муниципальное образование: инновации и эксперимент. – 2010. – № 2. – С. 11–12.
14 Козлова, И. В. Формирование УУД средствами технологии педагогических мастерских / И. В. Козлова // Начальная школа. – 2014. – № 5. – С. 19–25.
15 Леонтьев, А. Н. Деятельность. Сознание. Личность / А. Н. Леонтьев. – М.: Смысл; Академия, 2004. – 352 с.
16 Медведева, Н. В. Формирование и развитие универсальных учебных действий в начальном общем образовании / Н. В. Медведева // Нач. шк. плюс До и после. – 2011. – № 11. – С. 17–23.
17 Мухина, И. А. Что такое педагогическая мастерская? [Электронный ресурс] / И. А. Мухина. – [Электронны рэсурс]: https://slovesnik.org/kopilka/stati/chto-takoe-pedagogicheskaya-masterskaya.html.
18 Пономарева, Е. А. Универсальные учебные действия или умение учиться / Е. А. Пономарева // Муниципальное образование: инновации и эксперимент. – С. 39–42.
19 Осмоловская, Н. М. Формирование универсальных учебных действий у учащихся начальных классов / Н. М. Осмоловская, Л. Н. Петрова // Начальная школа. – 2012. – № 10. – С. 6–12.
20 Талызина, Н. Ф. Педагогическая психология / Н. Ф. Талызина. – Москва: Академия, 1998. – 288 с.
21 Широкий, В. В. Универсальные учебные действия: научно-методиечксие подходы к струкутре и содержанию / В. В. Широкий. – [Электронны рэсурс] – Рэжым дуступу: https://www.elibrary.ru/item.asp?id=25615309.
22 Эльконин, Д. Б. Избранные психологические труды / Д. Б. Эльконин. – Москва: Педагогика, 1989. – 560 с.
