УВОДЗІНЫ
ГЛАВА 1 ТЭАРЭТЫЧНЫЯ АСНОВЫ РАБОТЫ У ПЕРЫЯД НАВУЧАННЯ ЧЫТАННЮ У 1 КЛАСЕ
1.1 ПСІХОЛАГА-ПЕДАГАГІЧНЫ АСПЕКТ РАЗВІЦЦЯ ПЕРШАКЛАСНІКАЎ
1.2 ПРАГРАМНЫЯ ПАТРАБАВАННІ ПА ДАЧЫНЕННІ ДА ЧЫТАННЯ ПЕРШАКЛАССНІКАЎ
ГЛАВА 2 МЕТАДЫЧНЫЯ АСПЕКТЫ ФАРМІРАВАННІ ЧЫТАННЯ ВУЧНЯЎ У 1 КЛАСЕ
2.1 МЕТАДЫ І ПРЫЁМЫ ФАРМІРАВАННЯ ЧЫТАННЯ Ў МАЛОДШЫХ ШКОЛЬНІКАЎ
2.2 КАНСПЕКТ УРОКА ЛІТАРАТУРНАГА ЧЫТАННЯ
ЗАКЛЮЧЭННЕ
СПІС ВЫКАРЫСТАНЫХ КРЫНІЦ
УВОДЗІНЫ
Умовай авалодання чытацкай дзейнасцю з'яўляецца таксама веданне спосабаў чытання, спосабаў сэнсавай апрацоўкі тэксту, валоданне пэўнымі ўменнямі і навыкамі, якія не павінны развівацца спантанна.
Актуальнасць працы складаецца ў тым, што навык чытання фармуецца як складаны комплекс уменняў і навыкаў, якія носяць навучальны і які развівае характар пры вывучэнні ўсіх школьных прадметаў. Сфарміраваць у навучаюцца пачатковай школы паўнавартасны навык чытання, г.зн. навучыць правільнаму, усвядомленаму, збегламу і выразнаму чытанню – адна з асноўных і, несумненна, актуальных задач пачатковай адукацыі. На працягу многіх гадоў яна адыгрывае вялікую ролю ў выхаванні, адукацыі і развіцці чалавека. Але, пры ўсім гэтым, навык чытання не перастае быць і заставацца найважнейшым відам разумовай і маўленчай дзейнасцяў. Для таго каб навык чытання быў сфармаваны паўнавартасна, неабходная мэтанакіраваная і сістэматычная работа па ўдасканаленні навыку ад класа да класа.
Паўнавартасны навык чытання ўяўляе сабой асноўную базу для наступнага навучання астатніх вучэбных прадметах і з'яўляецца крыніцай атрымання інфармацыі.
Фарміраванне навыку чытання з'яўляецца неад'емнай часткай развіцця літаратуры, бо чытачы выяўляюць сябе як адукаваныя, пісьменныя і таленавіты, у асаблівасці, выхоўвае любоў да чытання літаратурных твораў.
У цяперашні час сапраўды актуальна прывіваць любоў да кнігі, натхняць кожнага чытача з ранняга ўзросту. Навучыць думаць і разважаць над прачытаным, а не проста бессэнсоўна запамінаць. Таму што асэнсаванае ўспрыманне любых тэкстаў спрыяе развіццю чалавека як асобы, яго інтэлектуальнаму і духоўнаму росту, глыбокага ўсведамлення працэсаў і з'яў, якія адбываюцца вакол.
Аб'ект даследавання – працэс фарміравання навыку чытання.
Прадмет даследавання – асаблiвасцi работы у перыяд навучання чытанню у 1 класе.
Мэта дадзенага даследавання: выяўленне спецыфікі работы у перыяд навучання чытанню у 1 класе
Для дасягнення мэты дадзенай працы былі пастаўлены і вырашаны наступныя задачы:
1. апісаць псіхолага-педагагічны аспект развіцця першакласнікаў;
2. выявіць праграмныя патрабаванні па дачыненні да чытання першакласснікаў.
ГЛАВА 1 ТЭАРЭТЫЧНЫЯ АСНОВЫ РАБОТЫ У ПЕРЫЯД НАВУЧАННЯ ЧЫТАННЮ У 1 КЛАСЕ
1.1 Псіхолага-педагагічны аспект развіцця першакласнікаў
Малодшы школьны ўзрост – гэта перыяд пазітыўных змяненняў і пераўтварэнняў, якія адбываюцца з асобай дзіцяці. У гэтым узросце дзіця найбольш схільны ўплыву сацыяльных фактараў, спрыяльных умоў для фарміравання ў яго пэўных псіхалагічных уласцівасцяў і тыпаў паводзін. Малодшы школьны ўзрост лічыцца найбольш адчувальным перыядам для выхавання станоўчых якасцей асобы, у тым ліку грамадзянскасці і патрыятызму. Самазаспакоенасць, агульнавядомая унушальнасць дзяцей, іх даверлівасць, перайманне і вялікі аўтарытэт настаўніка ствараюць спрыяльныя ўмовы для паспяховага вырашэння гэтай праблемы.
Згодна з перыядызацыі псіхічнага развіцця, Д. Б. Эльконіна, малодшы школьны ўзрост абмяжоўваецца перыядам 7-11 гадоў [20, с. 133].
Аднак у цяперашні час большасць дзяцей вучацца ў першым класе ва ўзросце шасці гадоў. Такім чынам, адбываецца зрушэнне межаў малодшага школьнага ўзросту да 6-10 гадоў.
У малодшым школьным узросце сацыяльная сітуацыя развіцця трансфармуецца: вучэбная дзейнасць становіцца вядучай дзейнасцю, сацыяльны сэнс навучання выразна бачны, матывацыя дасягнення становіцца дамінуючай; адбываецца змена рэферэнтнай групы, змена распарадку дня; умацоўваецца новая ўнутраная пазіцыя; мяняецца сістэма ўзаемаадносінаў дзіцяці з іншымі людзьмі [16, с. 102].
Асновы маральных паводзін закладваюцца менавіта ў малодшым школьным узросце. Таксама адбываецца засваенне маральных нормаў паводзін, пачынае фармавацца сацыяльная накіраванасць асобы. Маральнае свядомасць малодшых школьнікаў актыўна змяняецца з першага па чацвёрты клас. Такім чынам, да канца перыяду маральныя веды і меркаванні прыкметна ўзбагачаюцца, становяцца больш ўсвядомленымі, абагульненымі. Маральныя меркаванні навучэнцаў 1-2 класаў заснаваныя на вопыце іх ўласнага паводзінаў, на канкрэтных тлумачэннях настаўнікі і бацькоў, якія дзеці часта паўтараюць, не задумваючыся. Навучэнцы 3-4 класаў, за выключэннем іх ўласнага паводзінаў і інструкцый ад старэйшых (яны цяпер ўспрымаюцца больш свядома), спрабуюць прааналізаваць досвед іншых людзей. Маральнае паводзіны таксама фармуецца.
ГЛАВА 2 МЕТАДЫЧНЫЯ АСПЕКТЫ ФАРМІРАВАННІ ЧЫТАННЯ ВУЧНЯЎ У 1 КЛАСЕ
2.1 Метады і прыёмы фарміравання чытання ў малодшых школьнікаў
Адзін з асноўных пытанняў, які разглядаецца ў пачатковым звяне адукацыі – развіццё ў дзіцяці навыку чытання, уяўляюць базай у цэлым далейшага развіцця адукацыі.
М. П. Ваюшына прыкмячае тое, што ў пачатковай школе пад даследаваннем мастацкіх твораў маецца на ўвазе ўважлівае, рознабаковае вывучэнне тэксту і яго элементаў. Гэта тлумачыцца патрэбай фарміравання тэхнічнага чытання на ўсіх стадыях вывучэння, каму заклікаць да шматразовым чытання, што, у выніку фармуе дэталёвы падыход да слова і фармуе пасылы з мэтай падрабязнага разгляду тэксту твораў [14].
Перавага літаратурнага чытання складаецца ў тым, што фарміраванне эстэтычнага ўспрымання і асвойванне мастацкіх твораў прадугледжвае як ўнутраную, так і стваральную працу. Для таго каб атрымаць каштоўны духоўна-маральны вопыт, укладзены ў творы, варта валодаць выпрацаваным навыкам чытання [17].
Згодна меркаванню Л. А. Масуновай, мадэль тэксту і вербальнае малюнак могуць дапамагчы асэнсаванню, якое аказвае вялікі ўплыў на фарміраванне індывідуальнага значэння на базу прачытанне [15].
Найважнейшай умовай пры фарміраванні навыку чытання з'яўляецца тое, што не трэба зводзіць чытанне твораў да бессэнсоўнага агучванню слоў. Каб пазбегнуць парушэнні дадзенага ўмовы малодшым школьнікам неабходна навучыцца самастойна разбіваць вялікі тэкст творы на больш дробныя сэнсавыя часткі, выбудоўваць лагічную паслядоўнасць дзеянняў і фармуляваць сваю думку па прачытаным [8].
Пры вывучэнні тэарэтычнай і практычнай боку выкладання літаратурным чытанні, К. Д. Ушынскага вылучыў некалькі прынцыпаў па фарміраванні навыку чытання:
-развітіе матывацыі: пры чытанні мастацкіх твораў вучні авалодаюць зацікаўленасцю ў гэтым, што дазволіць развівацца потребностно-сэнсавы сферы;
-соответствіе тэкстаў псіхалагічным асаблівасцям ўзросту: падабраны матэрыял павінен адпавядаць узросту навучэнцаў, які будзе даступным для ўспрымання на этапах інтэлектуальнага і псіхалагічнага развіцця;
-соответствіе індывідуальна-псіхалагічным асаблівасцям вучняў: варта прымаць да ўвагі ўзровень фарміравання і індывідуальныя асаблівасці, і характэрныя рысы чытача з мэтай эфектыўнага развіцця навыку чытання;
-оріентація педагога на культурнае развіццё дзіцяці: чытанне павінна быць нацэлена на общесмысловое разуменне навакольнай рэчаіснасці, а не быць толькі «маўленчай размінкай» для чытача [19, с. 6].
ЗАКЛЮЧЭННЕ
Малодшы школьны ўзрост – гэта перыяд пазітыўных змяненняў і пераўтварэнняў, якія адбываюцца з асобай дзіцяці. У гэтым узросце дзіця найбольш схільны ўплыву сацыяльных фактараў, спрыяльных умоў для фарміравання ў яго пэўных псіхалагічных уласцівасцяў і тыпаў паводзін. Малодшы школьны ўзрост лічыцца найбольш адчувальным перыядам для выхавання станоўчых якасцей асобы, у тым ліку грамадзянскасці і патрыятызму. Самазаспакоенасць, агульнавядомая унушальнасць дзяцей, іх даверлівасць, перайманне і вялікі аўтарытэт настаўніка ствараюць спрыяльныя ўмовы для паспяховага вырашэння гэтай праблемы. Калі ў дзіцяці матывацыя знешняя, то ён не імкнецца выконваць складаныя заданні, яны не прыносяць яму ніякага задавальнення. Такія дзеці імкнуцца выканаць самыя простыя заданні, таму што "трэба". Часцей за ўсё, дастатковым з'яўляецца адзнака настаўніка.
«Літаратурнае чытанне» на I ступені агульнай сярэдняй адукацыі ў агульнаадукацыйных установах з рускай мовай навучання выступае ў якасці арганічнага звяна адзінай сістэмы навучання беларускай мове. Разам з вучэбнай дысцыплінай «Беларуская мова» прадмет «Літаратурнае чытанне» забяспечвае авалоданне дзецьмі нацыянальнай мовай беларускага народа. «Літаратурнае чытанне» разглядаецца таксама як падрыхтоўчы этап адзінай літаратурнай адукацыі вучняў. Вучэбны прадмет прызначаны ўвесці малодшых школьнікаў у свет беларускай мастацкай літаратуры, абудзіць цікавасць да кніг і чытання на беларускай мове, закласці асновы чытацкай культуры.
Асноўнымі відамі дзейнасці на ўроках літаратурнага чытання з’яўляецца чытанне ўголас і моўчкі, беглае і выразнае, выбарачнае, каменціраванае, самастойнае; завучванне вершаў на памяць; слоўнікавая праца; слуханне і пераказванне твораў; аналітычная і ацэначная работа з тэкстам твора, творчая праца ў сувязі з прачытаным; работа з дзіцячай кнігай (чытанне-разгляд дзіцячых кніг з мэтай выбару аб'екта чытання або лепшага асэнсавання прачытанага; самастойная арыенціроўка ў адной або некалькіх кнігах па іх знешніх паказчыках; чытанне, перачытванне, пераказ зместу ўсяго твора або ўрыўкаў з яго; пастаноўка ”жывых карцін“, інсцэніроўка асобных эпізодаў, удзел у літаратурных гульнях, у арганізацыі кніжных выставак, знаёмства з бібліятэчнымі рэкамендацыйнымі паказальнікамі і інш.).
1. Грыгор'ева, Е. Ю. Развіццё ў вучняў цікавасці да чытання / Е. Ю. Грыгор'ева // Малады навуковец. – 2011.- №7. – С. 86-90.
2. Дзераклеева, Н.І. Даведнік класнага кіраўніка: 1-4 класы / Н.І. Дзераклеева. – М .: Вако, 2007. – 167 с.
3. Ефросініна, Л.А. Пра літаратурнага чытанні ў чатырохгадовай пачатковай школе / Л.А. Ефросініна // «Пачатковая школа». – 2014. – №4. – С. 11-16.
4. Кавалёва, Г. С., Краснянская, К. А. Кароткі справаздачу «Вынікі Трэцяга міжнароднага даследаванні па ацэнцы якасці матэматычнага і прыродазнаўчага адукацыі ў Расіі» [Электронны рэсурс]: Рэжым доступу : http://www.centeroko.ru/
5. Каломінскі, Я. Л. Сацыяльная псіхалогія ўзаемаадносін у малых групах : вучэбны дапаможнік для псіхолагаў, педагогаў, сацыёлагаў / Я. Л. Каломінскі. – М.: Навука і тэхніка, 1980. – 192 с.
6. Канцэпцыя вучэбнага прадмета “Літаратурнае чытанне” // Народная асвета. – 2013. – №7. – С.3.
7. Костіневіч, С.А. Інтэрактыўныя метады працы на ўроках літаратурнага чытання ў пачатковай школе / С.А. Костіневіч. – Мазыр, 2014. – 22 с.
8. Лернер, І.Я. Працэс навучання і яго заканамернасці / І.Я. Лернер. – М .: «Веды», 2010. – 96 с.
9. Лутаў, Т. Н. Літаратурнае чытанне ў пачатковай школе. Прывіццё цікавасці да чытання ў малодшых школьнікаў / Т. Н. Лутаў. – Н. Ноўгарад: Навука і тэхніка, 2009. – 124 с.
10. Львоў, М.Р. Методыка навучання беларускай мове ў пачатковых класах / М.Р. Львоў, Т.Г. Рамзаева, М.М. Светловская. – М .: 2012. – 464 с.
11. Люблінская, А.А. Настаўніку аб псіхалогіі малодшага школьніка / А.А. Люблінская. – М .: «Навука і тэхніка», 2015. – 224 с.
12. Лявонцьеў, А. А. Асновы псіхалінгвістыкі : падручнік для студэнтаў ВНУ / А. А. Лявонцьеў – М.: Сэнс, 2011. – 185 с.
13. Марозава, Н.Г. Настаўніку аб пазнавальным інтарэсе / Н.Г. Марозава. – М .: Веды, 2009. – 246 с.
14. Методыка навучання літаратуры ў пач. школе: падручнік для студэнтаў вышэйшай навучальных устаноў пад рэд. М.П. Ваюшынай. – М .: Выдавецкі цэнтр «Акаденія», 2010. – 288 с.
15. Масунова, Л.А. Структура м псіхалагічныя ўмовы развіцця сэнсавага разумення маст. тэкстаў. дыс ... д-ра псіхолаг. навук. : 19.00.07 / Л.А. Масунова. – Масква, 2006. – 291 с.
16. Мухіна, В.С. Ўзроставая псіхалогія: фенаменалогія развіцця, дзяцінства, малалецтва / В.С. Мухіна. – М .: Акадэмія, 1999. – 496 с.
17. Патапава, Е.Н. Радасць пазнання / Е.Н. Патапава. – М .: «Навука і тэхніка», 2010. – 98 с.
18. Полазава, Т.Д. Усім лепшым ува мне я абавязаны кнігам: Кн. для настаўніка / Т.Д. Полазава. – М .: Навука і тэхніка, 1990. – 256 с.
19. Ушынскі, К.Д. Збор твораў у 7 тамах / К.Д. Ушынскі. – М .: АПН РСФСР, 1949. – 591 с.
20. Эльконін Д.Б. Псіхічнае развіццё ў дзіцячых вяках / Д.Б. Эльконін. – М .: Інстытут практычнай псіхалогіі, 1997. – 416 с.
