УВОДЗІНЫ

Чалавецтва ў працэсе свайго развіцця імкнулася да таго, каб зрабіць інфармацыю даступнай. Пачынаючы з самых старажытных часоў чалавек хацеў быць у курсе падзей, якія адбываюцца вакол яго, так як гэта ў значнай меры абумоўлівае якасць яго ўласнага жыцця. Гэта і стала прычынай ўзнікнення такой прафесіі, як журналістыка.

Такім чынам, журналістыка з’яўляецца адной з самых старажытных прафесій. З моманту свайго ўзнікнення і да таго этапу, на якім яна знаходзіцца зараз, ёю было перажыта немалая колькасць разнастайных трансфармацый і змен. Пастаянна змяняліся не толькі стыль напісання, але таксама формы, у якіх прадстаўлены матэрыял. Напрыклад, сёння ўжо не існуе такой прафесіі, як вяшчальнік, а раней яна з’яўлялася неабходнай для таго, каб даць людзям канкрэтную інфармацыю.

Са з’яўленнем друкаванага станка ўзніклі таксама і першыя газеты. Яны, разлічаныя, перш за ўсё на купцоў і гараджан, утрымлівалі звесткі аб гандлёвых шляхах, цэнах, ходзе гандлю, руху тавараў, ўнутраным жыцці краін, міждзяржаўных адносінах і іншую інфармацыю, важную для дзелавых людзей таго часу.

ХХ стагоддзе было адзначана паўсюдным распаўсюджваннем тэле- і радыёжурналістыкі. Гэта зрабіла інфармацыю больш даступнай для ўспрымання, маляўнічай, цікавай. Акрамя інфармацыйных праграм, сталі выпускацца шматлікія забаўляльныя, аналітычныя, спартыўныя і г.д. Тэлебачанне стала гігантам ў сферы распаўсюджвання інфармацыі. Так працягвалася да наступнага стагоддзя.

Далей фармат і змест газеты пастаянна змянялiся. Стагоддзе развіцця інфармацыйных тэхналогій, у якім мы жывем, абумовіла развіццё такога напрамку, як вэб-журналістыка. Нягледзячы на сваю недастатковую развітасць у нашай краіне, інфармацыйныя інтэрнэт-рэсурсы набываюць усё вялікую папулярнасць, бо яны здольныя наглядна прадстаўляць інфармацыю, утрымліваць відэаматэрыялы, навіны ў іх публікуюцца значна хутчэй.

Нягледзячы на тое, што магчымасці вэб-журналістыкі сапраўды вялікія, ёй надаецца недастатковая ўвага як з боку дзяржавы, так і з боку саміх журналістаў. Па гэтай прычыне часта журналісцкія тэксты розных інтэрнэт-выданняў маюць памылкі, якія закранаюць розныя моўныя ўзроўні

РАЗДЗЕЛ 1. ТЭАРЭТЫЧНЫЯ АСПЕКТЫ ДАСЛЕДАВАННЯ ІСНАВАННЯ ЛІТАРАТУРНАЙ НОРМЫ

1.1 Сутнасць літаратурнай нормы

Норма як сукупнасць стабільных і ўніфікаваных моўных сродкаў і правілаў іх ужывання, свядома фіксаваных і культывірумых грамадствам, з’яўляецца спецыфічнай прыкметай літаратурнай мовы нацыянальнага перыяду.

Літаратурнай мовай называецца тая, якая склалася гістарычна; вышэйшая форма нацыянальнай мовы, якая валодае багатым лексічным фондам, ўпарадкаванай граматычнай структурай і развітой сістэмай стыляў.

Мова абслугоўвае разнастайныя культурныя патрэбы народа: мова мастацкай літаратуры, публіцыстычных твораў, радыё, тэатра, друку, навукі, дзяржаўных устаноў, школы і г.д.

Беларуская літаратурная мова склалася на падставе агульнанароднай мовы. У перыяд фарміравання старажытнабеларускай пісьменнасці народ стала абслугоўваць літаратурна адпрацаваная народная ўсходнеславянская мова. Пісьмовыя помнікі сведчаць пра багацце яе лексікі, аб стройнай для таго часу сістэме граматычных і стылістычных правіл, аб разнастайнасці выяўленчых сродкаў. Вядомую ролю адыграла царкоўнаславянская, г.зн. беларусіфікаваная стараславянская мова, якая абслугоўвала патрэбы рэлігіі і царквы, царкоўна-кніжнай адукаванасці і духоўнай літаратуры, якая уздзела на беларускую літаратурную мову. Узбагачэнню літаратурнай мовы спрыялі таксама разнастайныя эканамічныя, палітычныя, культурныя сувязі беларускага народа з іншымі народамі [9, c.188].

Спецыфіка літаратурнай мовы складаецца ў тым, што гэта мова з’яўляецца нармаванай як у дачыненні да слоўнікавага складу мовы, так і граматычнага ладу і вымаўлення.

Цяжкасці вызначэння паняцця літаратурнай нормы абумоўлены наяўнасцю ў мове, здавалася б, узаемавыключальных прыкмет, г.зн. палажэнняў, якія аднолькава прызнаюцца правільнымі [18, c.214].

РАЗДЗЕЛ 2. ПРАКТЫЧНАЕ ДАСЛЕДАВАННЕ ЗАХАВАННЯ ЛІТАРАТУРНАЙ НОРМЫ У МОВЕ СМІ

2.1 Абгрунтаванне неабходнасці захавання літаратурнай нормы ў тэкстах СМІ

Мова —эта гісторыя народа, шлях цывілізацыі і культуры ад вытокаў да нашых дзён. Беларуская мова аб’ядноўвае нацыю, умацоўвае дзяржаву і адначасова з’яўляецца неад’емнай і найважнейшай часткай нашай нацыянальнай культуры.

Сёння ж, у перыяд інфармацыйных і псіхалагічных войнаў, беларуская мова і наша нацыянальная самабытнасць зноў аказваюцца пад пагрозай разбурэння і скажэння [16, c.109].

У цяперашні час немагчыма не ўсведамляць ўплыў СМІ, асабліва электронных — радыё і тэлебачання, на фарміраванне сучаснага ладу жыцця і на мову. Па дадзеных даследаванняў, у апошнія дзесяцігоддзі 70-80% масавай сацыяльнай інфармацыі спажыўцы атрымліваюць па каналах радыё- і тэлевяшчання і толькі 20-30% — праз друкаваныя перыядычныя выданні. Электронныя СМІ на мяжы XX і XXI стагоддзяў атрымалі магчымасць ва ўсіх узроставых пластах мільённых мас людзей фармаваць моўныя нормы. Многія даследчыкі і журналісты ацэньваюць гэта фарміраванне як негатыўнае [8, c.49].

Сродкі масавай інфармацыі (далей СМІ) падпадзяляюцца на аўдыёвізуальныя (дакументальнае кіно, тэлебачанне), аўдыяльныя (радыё), візуальныя ((перыядычны) друк). Нягледзячы на ​​ўсе адрозненні паміж імі, СМІ аб’ядноўваюцца ў адзіную сістэму масавай камунікацыі дзякуючы адмысловай структуры камунікатыўнага працэсу і супольнасці функцый. СМІ аб’ядноўваюцца і як адмысловы тып камунікацыі, які можна ахарактарызаваць як рэтыальны (перадача паведамлення невызначнай колькасці невядомаму атрымальніку інфармацыі), дыстантны, з індывідуальна-калектыўным суб’ектам (маецца на ўвазе не толькі суаўтарства, але і, напрыклад, агульная пазіцыя газеты, тэле- ці радыё канала) і масавым раззасяроджаным адрасатам [2, c.102].

Даследуючы мову сродкаў масавай інфармацыі: тэлебачання, радыё, часопісаў, газет, можна вылучыць наступныя факты парушэнняў нормаў літаратурнай мовы, якія носяць рэгулярны масавы характар [6, c.115]:

ЗАКЛЮЧЭННЕ

У ходзе правядзення тэарэтычнага даследавання намі было вызначана, што, нягледзячы на адрозненне трактовак вызначэння літаратурнай нормы, можна сказаць, што сутнасць іх аднолькавая. Асаблівая ўвага ў вызначэнні надаецца таму, што літаратурная норма — гэта агульнанароднае ўхваляванае права, гістарычная катэгорыя, якая з’яўляецца ўстойлівай і стабільнай. Разам з тым норма схільная зменам, што выцякае з прыроды мовы як з’явы сацыяльнай, які знаходзіцца ў пастаянным развіцці разам з творцам і носьбітам мовы — грамадствам. У больш шырокай трактоўцы норма трактуецца як неад'емны атрыбут мовы на ўсіх этапах яго развіцця.

Таксама намі была разгледжана класіфікацыя літаратурнай нормы ў сістэме беларускай мовы. У першую чаргу намі было выяўлена, што існуюць нормы як абавязковыя (дырэктыўныя), так і неабавязковыя (варыянтныя). Найбольш цікавымі для нашага даследавання ўяўляе менавіта першая катэгорыя. Таксама намі былі вызначаны тыпы литаратурных нормаў, а таксама парушэнні, якія могуць узнікаць. Мы вызначылі, што літаратурныя норму знаходзяць сваю рэалізацыю на ўсіх узроўнях мовы. Адпаведна, парушэнні таксама могуць назірацца на ўсіх узроўнях мовы.

У ходзе правядзення практычнай частцы даследавання намі было адзначана, што СМІ, асабліва электронныя, ствараюць “добрую” глебу для непаважлівага стаўлення да беларускай мовы, а павінна быць наадварот. Бо “сёння СМІ — мастакі літаратурнай нормы. Вось хто сёння ў моўнай уладзе”. Гэта значыць, уплыў і магчымасці СМІ вельмі вялізарныя. На жаль, большасць нашых журналістаў не выбірае сабе аўдыторыю, яны абслугоўваюць масы і вымушаны працаваць на той мове, якую сёння выбіраюць масы. Таму для змены сітуацыі неабходна ўмяшанне на дзяржаўным узроўні, бо наколькі сучасныя СМІ сёння руйнуюць нарматыўную мову, настолькі яны, пры адпаведным дзяржаўным кантролі, які не абмяжоўвае свабоду слова, а толькі сачыць за нарматыўнасцю лексікі журналістаў, могуць выступіць у ролі лекара і стваральніка, бо ахоп аўдыторыі ўласцівасці ўздзеяння на свядомасць пры дапамозе СМІ застаюцца нязменнымі.