Уводзіны
Глава 1 Міфапаэтыка як раздзел агульнай паэтыкі
1.1 Агульная характарыстыка, асаблівасці, значэнне міфапаэтыкі
1.2 Даследаванне міфапаэтыкі, яе месца і роль сярод агульнай паэтыкі
Глава 2 Міфапаэтычныя уяўленні пра дзікіх жывел
2.1 Прычыны з’яўлення міфаў пра жывёл
2.2 Міфалагізаваныя вобразы воўка, мядзведзя, лісы, дзіка, лося, зайца, бабра, куніцы, ласкі
Заключэнне
Спіс выкарыстаных крыніц
Уводзіны
Выдатныя мысляры і педагогі мінулага, такія, як Ж. Ж. Русо, і. Г. Я. А. Каменскі, бачылі ў прыродзе магутную крыніцу ведаў, сродак для развіцця розуму, пачуццяў і волі. У рускага пісьменніка Л. М. Таўстога чытаем: “Замілаванне і захапленне, якія мы адчуваем ад сузірання прыроды, гэты ўспамін пра той час, калі мы былі жывёламі, дрэвамі, кветкамі, зямлёй. Дакладней: гэта свядомасць адзінства з усім, хаваецца ад нас часам” [18, c. 105].
У артыкуле «аб міфалагічным кодзе сюжэтных тэкстаў» Лотман адзначае: “цыклічная структура міфічнага часу і шматслаёвы ізамарфізму прасторы прыводзяць да таго, што любая кропка міфалагічнай прасторы і які знаходзіцца ў ёй дзеяч валодае тоеснымі ім праявамі ў ізаморфныя ім участках іншых узроўняў ... Міфалагічная прастора выяўляе тапалагічныя ўласцівасці: падобнае аказваецца тым жа самым» [13, c. 152].
“У жывёл ёсць тая высакародная асаблівасць, што леў ніколі не становіцца з маладушнасці рабом іншага льва, а конь рабом другога каня” [14].
Актуальнасць курсавой работы заключаецца ў недастатковым даследаванні тэмы. Пытанні, якія разглядаюцца ў дадзенай працы патрабуюць дакладнага аналізу.
На працягу ўсёй сваёй гісторыі чалавек быў самым цесным чынам звязаны з жывёламі і нават у чымсьці залежаў ад іх. Яны служылі для яго крыніцай ежы і адзення, папярэджвалі пра небяспекі. Па змяненні паводзін дзікіх жывёл людзі даведваліся пра набліжэнне землятрусаў, паводак або вывяржэннях вулканаў. Усё ў прыродзе ўзаемазвязана і людзі не могуць жыць без навакольнага іх прыроды. Жывёлы адыгрываюць велізарную ролю ў прыродзе. Без іх многія расліны не маглі б размнажацца і рассяляцца. Неабходныя жывёлы і людзям.
Аб’ектам курсавой работы з’яўляюцца міфапаэтычныя вобразы дзікіх жывёл.
Прадметам курсавой работы выступаюць падручнікі, часопісы і даклады даследчыкаў.
Мэтай курсавой работы з’яўляецца асэнсаванне і раскрыцце значэння міфапаэтыкі.
Для дасягнення мэты былі пастаўлены наступныя задачы:
– раскрыць агульную характарыстыку, асаблівасці, значэнне міфапаэтыкі;
– вызначыць месца і роль міфапаэтыкі сярод агульнай паэтыкі;
– прааналізаваць міфалагізаваныя вобразы воўка, мядзведзя, лісы, дзіка,
лося, зайца, бабра, куніцы, ласкі.
Тэарэтычнай асновай з’яўляюцца даследаванні такіх вучоных, як Мялеценскі Е.М., Васілевіч У., Бандарчык В. К., Кабашнікаў П.К.
Курсавая работа складаецца з уводзін, 2 глаў, заключэння, спіса выкарыстаных крыніц.
Глава 1 Міфапаэтыка як частка агульнай паэтыкі
1.1 Агульная характарыстыка, асаблівасці, значэнне міфапаэтыкі
Слова «міф› усім так добра вядома, што неабходна адразу акрэсліць сферу яго асноўных сэнсаў. У значэнні "выдумка«,» падман «яно выкарыстоўваецца, напрыклад, у словазлучэнні»палітычныя міфы". Яно азначае «легенда», «паданне», калі мы гаворым, аб міфах народаў свету. Слова " міф " служыць і для абазначэння гарманічнага, синкретичного светапогляду, характэрнага для першабытнага чалавецтва.
Гэты тып светапогляду паўстаў, калі чалавек яшчэ не мог прадстаўляць і думаць сябе інакш, як у арганічным, «кроўным» адзінстве з усім светабудовай. Свет уяўляўся тады адзіным матэрыяльна-духоўным цэлым, бесперапынным кругаваротам жывых істот і стыхій, духаў і людзей. Жыццё чалавека была няспынным святадзействам, містэрыяй, мэта і сэнс якой складаўся ў падтрыманні адзінства і гармоніі быцця.
Гэты тып светапогляду паўстаў, калі чалавек яшчэ не мог прадстаўляць і думаць сябе інакш, як у арганічным, «кроўным» адзінстве з усім светабудовай. Свет уяўляўся тады адзіным матэрыяльна-духоўным цэлым, бесперапынным кругаваротам жывых істот і стыхій, духаў і людзей. Жыццё чалавека была няспынным святадзействам, містэрыяй, мэта і сэнс якой складаўся ў падтрыманні адзінства і гармоніі быцця. Вялікая ўвага ў міфах надаецца нараджэнні, смерці, выпрабаванням. Асаблівае месца займае здабыча агню, вынаходніцтва рамёстваў, прыручэнне жывёл. Міф—гэта не першапачатковая форма ведаў, а выгляд светапогляду, вобразнае ўяўленне аб прыродзе і калектыўнай жыцця. У міфах аб'ядналіся зародкі ведаў, рэлігійных вераванняў [2, c. 121].
Для першабытнага свядомасці памыснае павінна супадаць з перажываным, сапраўднае з тым, хто дзейнічае. Генетычны прынцып зводзіцца да высвятлення хто каго спарадзіў. Міфы пабудаваныя на ўсталяванні гармоніі паміж светам і чалавекам.
Вывучэнне старажытнай міфалогіі дазваляе заўважыць, што ўсе міфы валодаюць некаторымі агульнымі рысамі, якія характарызуюць іх спецыфіку.
1. Атаясамліванне фантазіі з рэальнасцю. Чалавек, які верыць у міф, жыве ў свеце, напоўненым сумессю рэальнасці і фантазіі. Фантазіі для яго не менш відавочныя, чым рэальнасць.
Глава 2 Міфапаэтычныя уяўленні пра дзікіх жывел
2.1 Прычыны з’яўлення міфаў пра жывёл
Ролю жывёл у міфалогіі надзвычай вялікая і вызначаецца тым выключным значэннем, якое яны мелі на ранняй стадыі развіцця чалавецтва, калі людзі яшчэ не вылучалі сябе з шэрагу жывых істот і не супрацьпастаўлялі сябе прыродзе. У многіх культурных традыцыях жывёлы абагаўляліся і, як святыя, змяшчаліся на вяршыню сацыяльнай іерархічнай лесвіцы. У многіх народаў шырока былі распаўсюджаныя міфалагічныя ўяўленні пра жывёл—родапачынальніках чалавечага калектыву, а таксама пра жывёл як асаблівай іпастасі чалавека. Адсюль забароны забіваць і ўжываць у ежу мяса тых ці іншых жывёл і, наадварот, рытуальнае смакаванне яго ў прадпісанае час. Доўгі час асаблівасці, прыкмячае людзьмі ў свеце жывёл, з'яўляліся наглядным узорам для ўстанаўлення мадэлі жыцця чалавечага грамадства [18, c. 165].
У аснове з'яўлення міфаў пра жывёл ляжыць вельмі шмат прычын, напрыклад такая прычына як: чалавек першабытнага грамадства яшчэ не адчувае сябе асобнай асобай. У татэмізме ён не проста разглядае сябе нашчадкам якога-небудзь віду жывёлы, або чароўнага (полубожественного) істоты. Гэтая сувязь праходзіць праз усе яго фізічнае і сацыяльнае існаванне. У многіх выпадках такое атаясненне і кансалідуе дадзены клан, адрозніваючы яго ад іншых (мы-вепры, а яны-птушкі), і ў гэтым ужо можна выразна адрозніць антытэзу "мы – яны", якая паказвае на ўсведамленне свайго племя (а затым-і народа) як унікальнага супольнасці. Людзі часта атаясамлялі жывёл са звышнатуральнымі сіламі і стыхіямі ня подвласные ім самім.
Многія прадстаўнікі жывёльнага свету лічыліся дапаможнікамі багоў, што ў сваю чаргу спараджала страх і забабоны. Так і ствараліся легенды і міфы пра жывёл і птушак [4, c. 74].
Іншая вытворная міфа-табу (забарона). Шмат у чым дзякуючы табу і ўзнікае этнічны стэрэатып паводзін. Свае табу (у сілу аўтарытэтнасці спарадзіў іх міфа) здаюцца безумоўнымі і правамернымі ў значна большай ступені, чым табу суседзяў. Ёсць, зразумела, і агульныя для розных народаў табу (на забойства, інцэст, канібалізм, г.зн., на тыя ўчынкі, якія могуць прывесці да вымірання або дэградацыі выгляду, племя, нарэшце, этнасу), але ў астатнім табу розныя. Гэтым народжаны народ як бы стварае нейкі парог камунікацыі, які аддзяляе яго ад суседзяў.
Такім чынам, у аснове з'яўлення міфаў пра жывёл ляжыць вельмі шмат прычын, перш за ўсе да гэтай прычыны можна аднесці той факт, што чалавек першабытнага грамадства яшчэ не адчувае сябе асобнай асобай. Людзі часта атаясамлялі жывёл са звышнатуральнымі сіламі і стыхіямі, якія не падуласныя ім самім.
Многія прадстаўнікі жывёльнага свету лічыдіся дапаможнікамі багоў, што ў сваю чаргу спараджала страх і забабоны. Так і ствараліся легенды і міфы пра жывёл і птушак.
Заключэнне
У ходзе выканання дадзенай курсавой работы, мы прыйшлі да наступных вынікаў.
1. Міфалагічныя вобразы і сітуацыі могуць прысутнічаць у творы як відавочна, так і "паміж радкоў", што патрабуе асаблівай увагі да вывучэння схаваных міфапаэтычных сэнсаў. Замена ў ходзе эвалюцыі адных матываў іншымі пры вядомай стойкасці структуры прыводзіць да таго, што замяняюць матывы часта захоўваюць функцыю замяняем.
2. Міфапаэтыка вывучае спосабы мастацкага асваення і трансфармацыі міфа, міфалагічных вобразаў і матываў, разглядае розныя прынцыпы ўвядзення архаіка-міфалагічных элементаў у тэкст, іх функцыянаванне ў творчасці розных мастакоў. Міфалагічныя элементы не абмяжоўваюцца міфалагічнымі персанажамі. Менавіта структура міфа адрознівае яго ад усіх іншых прадуктаў чалавечай фантазіі. Міфалагічным элементам можа быць і нешта рэальнае, інтэрпрэтаванае асаблівым чынам.
3. У аснове з'яўлення міфаў пра жывёл ляжыць вельмі шмат прычын, перш за ўсе да гэтай прычыны можна аднесці той факт, што чалавек першабытнага грамадства яшчэ не адчувае сябе асобнай асобай. Людзі часта атаясамлялі жывёл са звышнатуральнымі сіламі і стыхіямі, якія не падуласныя ім самім.
4. Міфалагічныя ўяўленні старажытных славян — сапраўдная скарбніца мудрасці нашых продкаў. Міфалогія была асноўным спосабам асэнсавання навакольнага прыроднага і чалавечага свету.
1. Аверинцев, С. С. Эпштейн М.Н. Мифы // Литературный энциклопедический словарь / Под общ. ред. В.М. Кожевникова и П.А. Николаева.— С. 224.
2. Агапкина, Т. А. Мифопоэтические основы славянского народного календаря. Весенне-летний цикл. М., 2002. — 157с.
3. Бандарчык, В. К. — Мінск: Навука і тэхніка, 1971. — 528 с.
4. Васілевіч, У. Зямная дарога ў вырай: беларускія народныя прыкметы і павер’і / уклад., прадм., пер. У.Васілевіча. – Мінск: Мастацкая літаратура, 1999. – Кн. 3. – 654 с.
5. Виноградова, Л. Н. Мифологический аспект полесской «русальной» традиции // Славянский и балканский фольклор. М., 1986.
6. Гура, А. В. Символика животных в славянских народных верованиях. М., 1997. — 168 с.
7. Жаворонок, С. И. Знающий: мифологический персонаж и социокультурный статус // Традиционные модели в фольклоре, литературе, искусстве. СПб., 2002. — 268 с.
8. Жывая спадчына Беларусі [Электронны рэсурс]. — Рэжым доступу: http://livingheritage.by/
9. Клімковіч, І. Міфалогія беларусаў: энцыкл. слоўн. / склад. І. Клімковіч, В. Аўтушка; навук. рэд. Т. Валодзіна, С. Санько. Мінск: Беларусь, 2011. — 347 с.
10. Ковтун, Н. В. Русская традиционалистская проза XX—XXI веков : генезис, мифопоэтика, контексты: учебник / Н.В. Ковтун. — М. : ФЛИНТА :Наука, 2017 — 600 с.
11. Крапіва, К. Казкі ў сучасных запісах / АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя К. Крапівы; склад. К.П.Кабашнікаў; рэдкал.: А.С.Фядосік – Мінск: Навука і тэхніка, 1989. – 437 с.
12. Лакотка, А. І. Нарысы гісторыі культуры Беларусі : у 4 т. Т.1:Культура сацыяльнай эліты XIV – пачатку XX ст./ / А. І. Лакотка ; навук. рэд. А.І.Лакотка. — Мінск : Беларуская навука, 2013. — 573 с.
13. Лотман , Ю. М., Минц З. Г., Мелетинский Е. М. Литература и мифы // Мифы народов мира: Энциклопедия. М., 1980. Т. 1. — 486 с.
14. Луков, В. А. Монтень Мишель, французский современник Шекспира. Информационно-исследовательская база данных «Современники Шекспира».— М. — 2012.
15. Мелетинский ,Е. М. Миф и сказка // Фольклор и этнография. Л., 1970. — 148 с.
16. Мелетинский, Е. М. Мифы древнего мира в сравнительном освещении // Типология и взаимосвязь литератур древнего мира. М., 1971. Мелетинский Е. М. Поэтика мифа. М., 1995. — 365 с.
17. Осипова, Н.О. Мифопоэтика как сфера поэтики и метод исследования // Социальные и гуманитарные науки. Отечественная и зарубежная литература. Сер. 7. Литературоведение: РЖ. — 2000. — № 3. — с. 51—52.
18. Семенов, А. И. Мифопоэтическое пространство в литературе ХХ века
19. Толстой, Л. Н. Мысли на каждый день / Л. Н. Толстой. - Москва : Рипол классик, 2017. - 383 с.
20. Шафранская, Э. Ф. Современная русская проза: мифопоэтический ракурс: [учебное пособие] / Э. Ф. Шафранская. — Изд. стереотипное. — Москва : Ленанд, 2015. — 211 с.
21. Шамякіна, Т. І. Мова — літаратура — культура: VII Міжнар. навук. канф., прысвеч. 130-годдзю з дня нараджэння Янкі Купалы і Якуба Коласа, 27 – 28 верас. 2012 г., Мінск, БДУ: зб. навук. арт. / пад агул. рэд. Т.І. Шамякінай. – Мінск: Выд. цэнтр БДУ, 2012. — С. 498 — 500.
22. Шылец, А. М. Міфапаэтыка ў вобразнай сістэме сучаснай беларускай інтымнай лірыкі / А. М. Шылец // Веснік Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. А. Куляшова : навуковы і метадычны часопіс. — 2007. ― № 2/3. ― С. 137―143
