Тэматычная і жанрава-стылевая адметнасць прозы Максіма Багдановіча Курсовая работа (проект)

Вывучэнне творчасці М. Багдановіча пачалося ў беларускай савецкай літаратуры. У 1966 годзе выйшла манаграфія А.А. Лойкі «Максім Багдановіч. Нягледзячы на тое, што манаграфія напісана «з артадаксальных савецкіх пазіцый», у ёй характарызуецца значэнне крытычных прац Г. Бярозкіна, а таксама навуковы ўклад А. Кабаковіч. А. Кабаковіч у сваім артыкуле, прысвечанаму манаграфіі А.А. Лойкі, назвала аўтара «адным з самых значных даследаванняў у галіне багдановічазнаўства». Згодна аўтару, даследчык прапанаваў наватарскае, канцэптуальна-навуковае асэнсаванне творчасці Багдановіча, усебакова, грунтоўна разгледзеў яго спадчыну. Вялізная колькасць матэрыялаў, прысвечанай дзейнасці М. Багдановіча, утрымліваецца ў розных энцыклапедыях. На мой погляд, навукова неабгрунтаванымі і таксама ў значнай ступені суб'ектыўнымі выглядаюць многія матэрыялы энцыклапедыі  [1, с. 24]. 

Так, артыкул «Англійская літаратура і М. Багдановіч» цалкам пабудаваны на адвольным збліжэнні. У артыкуле падкрэсліваецца, што як і О. Уайльд, М. Багдановіч надае паняццям прыгажосці і мастацтва статус найвышэйшых каштоўнасцяў, а таксама падкрэслівае выбранасць творцы, а галоўнае пытанне, якое ўзнікае пры знаёмстве з гэтай сентэнцыяй, – чаму менавіта як О. Уайльд? – захоўваецца ў дачыненні да ўсіх наступных супастаўленняў. Чаму, як У. Б. Ейтс, М. Багдановіч выкарыстоўвае міфалагічныя і фальклорныя вобразы? Чаму менавіта гэтых «паэтаў збліжае і патрыятычны пафас, занепакоенасць лёсам Бацькаўшчыны»? Гарадская лірыка М. Багдановіча, як аказалася, адсылаецца да О. Уайльда, які стварыў вобраз брытанскай сталіцы і нават спалучэнне «месяц залаты» ўзводзіцца да англійскага эстэтызма. Невывераннасць матэрыялаў, прыкрая ў такой важнай працы, як энцыклапедыя, прывяла да вялікай колькасці фактычных недакладнасцяў, акрамя таго што ў тэксце нямала памылак друку, няўзгодненых або няскончаных сказаў. Тое, што чатыры «Японскія песні» М. Багдановіча з'яўляюцца арыгінальнымі, усталяваў Н. І. Лапідус, аўтар кандыдацкай дысертацыі «Максім Багдановіч як крытык і перакладчык» (манаграфія была выдадзена ў 1957 г.). 

Вольны пераклад М. Багдановіча «Песні пра князя Ізяслава Полацкага» датуецца 1911 годам. Поўная назва перакладу мае падзагаловак: «З Слова пра Ігараў паход», які ў энцыклапедыі не прыводзіцца. Некаторыя літаратуразнаўцы лічаць, што першай журналісцкай публікацыяй А. Фета, прызнанага паэта сярэбранага стагоддзя, была нататка пра М. Багдановіча «У нядзелю, 7 сакавіка». На самой справе, яна такой не з'яўлялася. Характэрна, што на гэтую недакладнасць рэдакцыі паказваў В. Ю. Жыбуль ў перыяд падрыхтоўкі энцыклапедыі, аднак матэрыял выйшаў без патрэбных зменаў.

Большасць літаратуразнаўства пад паняццем «тэма» разумеюць круг праблем, якія ўтвараюць аснову мастацкага твора. Нягледзячы на тое, што паняцце тэмы вызначае змест твора, а не яго форму, большасць жанраў імкнецца альбо да паэтычнага напісання (паэмы, п'есы), альбо да прозы (раманы, аповесці). Такое дзяленне тым не менш нельга ўспрымаць літаральна, бо існуе мноства прыкладаў, калі творы розных жанраў пісаліся ў незвычайных для іх форме. 

Характарызуючы паэзію М. Багдановіча, варта адзначыць, што ён вядомы ў першую чаргу як выдатны паэт, а яго праца ў якасці празаіка да сённяшняга часу належным чынам не ацэнена: «Паказальны факт: Багдановічава проза – у супрацьлегласць яго вершам – ні разу не выходзіла асобным выданнем… І ў цені аўтара «Вянка» неяк губляліся яго празаічныя творы…» [цыт. па: 15, с. 12]. 

Тым не менш і ў празаічных тэкстах выяўляецца магутны творчы патэнцыял М. Багдановіча. У іх спалучаюцца рэалістычнае і рамантычна ўзвышанае, лірызм і драматызм, жыццесцвярджальны пафас і трагедыйны. 

Сярод празаічных твораў пісьменніка варта выдзеліць «Музыка», «Апокрыф», «Колька», «Преступление», «Апавяданне аб іконніку і залатару», «Шаман», «Баян» і інш. 

Першым друкаваным творам пісьменніка стала празаічнае апавяданне алегарычнага характару «Музыка» (1907). Ужо ў першым «нашаніўскім» апавяданні М. Багдановіча «Музыка» свет людзей падзелены на праведнікаў і «крыўдзіцелей народа», на бедных і багатых, на галодных і «сытых». Злыя, адпаведна Багдановічу-празаіку, як правіла, «сільныя». Менавіта яны кідаюць музыку ў турму, забіраюць скрыпку, пачынаюць самі іграць на ёй народу. «І ніхто не мог растлумачыць, чаму ад грання музыкі так моцна білася сэрца бедакоў. Ніхто не ведаў, што музыка ўсю душу клаў у ігру. Душа яго знала ўсё гора, што бачыў ён па людзях; гэта гора грала на скрыпцы, гэта яно вадзіла смыком па струнах; і ніводзін сыты не мог так граць, як грала народнае гора». Атрымліваецца: бедныя, галодныя, у якіх «гневам вялікім блішчалі вочы», былі бяссільныя адстаяць сацыяльную справядлівасць, патлумачыць духоўны пафас грання музыкі. Зрэшты, сама скрыпка разбілася. Суцяшэнне ў тым, што аўтар пакідае надзею: «І з-памеж таго народу, катораму ён калісь граў, выйдуць дзесяткі новых музыкаў і граннем сваім будуць будзіць людзей к свету, праўдзе, брацтву і свабодзе…» [16]. «Сонны» народ не ў стане абараніць праўду мастака зараз і сёння, а толькі ў часавай перспектыве. У апавяданні востра паўстае матыў шчасця і няшчасця ў гармоніі музыкі з народам. Скрыпка пастаянна плача, у гранні гучыць жаласць і нуда, людзі льюць слёзы, у іх баляць сэрцы. 

Такім чынам, аўтарам былі паспяхова выкананы пастаўленыя задачы даследавання. У выніку былі сфармуляваны наступныя высновы:

1. М. Багдановіч надае паняццям прыгажосці і мастацтва статус найвышэйшых каштоўнасцяў, а таксама падкрэслівае выбранасць творцы. Багдановіч не перакладаў японскія танка, а сам пісаў гэтай форме. Проза М. Багдановіча звернута да чалавечай душы, змагаецца за высокія ідэалы сэрцам грамадзяніна, працаўніка. Максім Багдановіч вылучаўся глыбокай i шырокай адукацыяй, тонкім разуменнем і пачуццём паэзіі. Творчасць М. Багдановіча і ўся яго грамадска-літаратурная дзейнасць звязана з гадамі рэакцыі і новага рэвалюцыйнага ўздыму, з нацыянальна-вызваленчым рухам у краіне, з прадчуваннем вялікіх гістарычных перамен у недалёкім будучым. Погляды Багдановіча на гісторыю Беларусі ў свой час адразу звярнулі на сябе ўвагу лепшых гiсторыкаў. Мастацкае слова Масіма Багдановіча прагучала з усёй сілай яго таленту і пры стварэнні ім паэтычных пераказаў твораў іншых аўтараў. М. Багдановіч імкнуўся да таго, каб узбагаціць беларускую літаратуру набыткамі сусветнай класікі. Таксама М. Багдановіч займаўся перакладамі на рускую мову твораў беларускіх і ўкраінскіх пісьменнікаў. Ёсць у М. Багдановіча і некалькі перакладаў празаічных твораў украінскіх пісьменнікаў на рускую мову. У 1910 г. ён пачынае выступаць і як літаратурны крытык. Не пакідаў М. Багдановіч па-за ўвагай творчасць рускіх паэтаў і пісьменнікаў.